Geçtiğimiz yıl pazarlama ve altyapı yatırımlarına büyük kaynak ayıran ISS’ler artık bu harcamaların kısılması gerektiğine inanıyorlar. “ISS’ler kar virajında” başlıklı haberimizde de belirtildiği gibi Internet şirketleri bu yıldan itibaren kar edebilmek amacıyla farklı hizmetlere ağırlık verecekler.

Bu hizmetlerin başında içerik, e-ticaret ve portallar geliyor. Özellikle e-ticaret alanında bir patlama bekleniyor. IBS’in verilerine göre, 2000 yılında gerçekleştirilen e-ticaret 12-15 milyon dolar; Bu yıl ise 40 milyon dolarlık e-ticaret yapılması bekleniyor. Fakat Türkiye’de içerikten henüz kar elde edilemiyor. Internet şirketlerine mevcut durumu ve yeni iş planlarını sorduk.

Reklam bütçeleri çok büyüktü

Turk.net Genel Müdürü Ahmet Yürekli: “Geçen yıl pek çok şirket kar etme zorunluluğu olmadığını düşünüyordu ve böyle hareket ediyordu. Bunun sonucu olarak da geçen yıl gördüğümüz gülüç reklam bütçeleriyle hiçbir şekilde satışlarla karşılanamayacak reklam harcamalarının yapıldığını gördük. Aslında yanlış olan buydu. Herkesin kazanabileceği paradan daha azını harcaması gerekiyordu. Şu anda daha normal bir hale geldi. Bu işten artık para kazanılmaz diye bir durum söz konusu değil. Her alandan kar edilebilir.

Bizim 3 ana faaliyet konumuz var; Bireysel erişim hizmetleri, portal ve e-ticaret. En büyük gelir kaynağımız bireysel erişim hizmetleri. Portal alanında 2000’in son çeyreğinde çok büyük bir ilerleme kaydettik. Elektronik ticaret konusunda satıcı konumunda değiliz. Biz bir platform oluşturacağız. 2001 in 2. yarısında bu konuda ciddi gelişmeler kaydedeceğiz”.

Artık harcamalar kısılmalı

Superonline Genel Müdürü Savaş Ünsal: “2001 yılında ISS şirketlerinin yatırımcıları, yönetimlerden para kazanmalarını talep edecekler. ISS’ler pazarlama ve altyapı yatırımlarına 2000 yılında büyük kaynak ayırdılar. Artık yapılan bu harcamaların kısılması ve gelir elde edilmesi gerekiyor. Be nedenle içerik ve erişim hizmeti sağlayan Internet şirketleri e-ticaret, içerik ve portal hizmetlerine yönelmeye başladılar. Türkçe içerikli sitelerin artmasıyla birkaç yıl içinde Türkiye’de Internet kullanımının ve e-ticaretin patlama yaşayacağına inanıyorum.

Superonline olarak biz de, 2001 yılındaki en önemli ve öncelikli hedefimizi verimlilik ve karlılık olarak belirledik. Bugüne kadar Internet alanında liderliğin getirdiği misyon ile abonelerimize ve Internet kullanıcılarına daha kaliteli hizmet verebilmek amacıyla altyapı yatırımlarına ağırlık verdik. 2001 ve sonrasında, farklı, katma değerli, kaliteli ürün ve servisler sunarak Internet kullanımını yaygınlaştırmak, kişilerin önemli bir ihtiyacı olarak hayatlarına Interneti yerleştirmek ve bu hizmetlerden gelir elde etmek amacındayız”.

Alt atım sürecindeyiz

Başarı Holding Yöneticisi Emin Akata: “Elektronikte üst ve alt atım denen kavramlar vardır. Bir sisteme bir veriyi darbe halinde verirseniz, önce bir üst atım olur, bunu da alt atım izler. Internet başta fazla pompalandı. Bu hizmetlerin fazla gelir getirdiğinden değil, borsada bu tür şirketlerin büyük değer kazanması sonucu oldu. Önce üst noktayı yaşadık, şimdi alt atım sürecini yaşıyoruz. Internet bir süre sonra istikrarlı büyüme noktasına gelecek. Bunu da içerik ve katma değerli yeni servisleri gündeme sokup rekabet koşulları içinde bu dönemi sağlıklı aşanlar başarabilecek.”

Bu sektörde kar kısa vadelidir

Netone Genel Müdürü Cem Çelebiler: “Bazı şirketler gerçekten çok fazla araştırma yapmadan bu alana çok fazla paralar yatırdılar, sonra baktılar ki belki gereksiz yatırımlar yaptılar. Şimdi tekrar iş modellerini gözden geçiriyorlar. Bu sektörde kar belki çok kısa vadelidir. Orta ve uzun vadede hedeflere gitmek de mümkün ama doğru modeli seçmek ve boşuna para yatırmamak gerekiyor. Bu yıl çok fazla para yatırmış olanlar harcamalarını kısacaklar. Her türlü alana uzmanlaşırım yaklaşımı yanlış ve bu tür yaklaşımlar azalacak. Zaten pazarın büyümesiyle birlikte daha çok odaklı servis sağlayıcılar gündeme gelecek. Pazar biraz daha daralacak ama pazarı çok iyi bilenler ve doğrusunu yapanlar kalacak. Dolayısıyla bireysel pazara yönelik olanlar o pazara odaklanıp nasıl para kazanabileceklerine bakmalılar. İçerik sağlayıcılar ise aynı zamanda bir ISP olmak yerine sadece içeriğe odaklanmalılar. Her iş modeli içinde nasıl para kazanılması gerektiği her koşulda değişiyor. 2000’de Türkiye’de Internet kullanıcı sayısı çok arttı. Bu kitleye daha odaklı hizmetler içerikler ve hizmetler satmak mümkün. Geçtiğimiz yıllarda bu kitle o kadar küçüktü ki sizin yatırımlarınızı karşılamıyordu ama artık bu değişti”.

Kazanılanlar tüketiciye geri dönmeli

VestelNet Genel Müdürü Cem Soysal: “Türkiye’de Internet’ten para kazanıp, kazanılan paranın tüketiciye servis kalitesi olarak geri döndürülmesi mümkün. Ama önemli olan konu sizin hangi modellerle gelir yaratabileceğiniz. Yani son kullanıcıya bir servis geri döndürebilmeniz için yaptığınız işe bir gelir akışı yaratıyor olmanız lazım. Onun için gerek yatırımcılar, gerekse bu işe para koymuş büyük gruplar hangi modellerle gelir yaratılabileceğini belirlemeliler. Bu e-ticaret ya da reklam gelirleri olabilir. Tabi ki Türkiye’de en büyük gelir kaynağı erişim servisleridir. Eğer siz kaliteli erişim veriyorsanız zaten bunu bedava dağıtmanız mümkün değil. Bedava verilen veya maliyetin altında verilen servisin kalitesi sorgulanmalıdır. Çünkü bedava servis sektöre zarar verir, sektörün büyümesinin önünü keser. Kaliteli Internet erişiminin bir maliyeti vardır; Şirketler buradan kazandıklarını içerik, servis ve e-ticaret altyapıları itibariyle son kullanıcıya geri döndürmelidir”.

Hizmet çeşitleri artmalı

Doğan Online (DOL): “Kurumsal hizmetler dünyadaki ISS’lerin en önemli kar merkezleri arasında yer alıyor. Katma değerli hizmetlerin verilebilmesi, verilen hizmetlerin kuruluşların gereksinimleri doğrultusunda ölçeklenebilmesi ve hizmet çeşitlerinin artması en önemli avantajlar. DOL bugüne kadar teknik altyapı yatırımlarını; kurumsal hizmetleri de göz önüne alarak ölçeklenebilir ve kolaylıkla genişleyebilir şekilde yaptı, dolayısıyla şu anda kurumlara hizmet verebilecek bir Internet omurgası ve güçlü bir teknik alt yapı mevcut ve bu omurga her geçen gün gereksinimler doğrultusunda genişletiliyor.

DOL Kurumsal Hizmetler olarak hedefimiz, kuruluşların müşterileri ve tedarikçileri ile iş yapış şekillerini elektronik ortama taşımalarına ve elektronik ticarete geçiş yapmalarına olanak sağlayacak tüm Internet platformlarını müşterilerimize sağlamak ve gerekli çözümleri sunmak. DOL olarak, bir süredir Doğan Grubu şirketlerinin büyük bir bölümüne de Kurumsal Internet Hizmeti vermekteyiz”.

ozgurk@interpro.com.tr