Okuyucularımız, bilişim alanında yaşanan ve hiçbir sektörde olmadığı kadar hızlı ilerleyen teknolojik gelişmelerin son altı yılına BThaber ile birlikte tanıklık ettiler. Ancak, bugün geldiğimiz noktayı daha iyi kavramak ve geleceği öngörebilmek için biraz daha geçmişe gitmek gerekiyor.

Mahir B. Aşut

Bugün bildiğimiz anlamda bilgiişlem’in özel tarihi, “Milattan önce geliştirilen ilkel hesaplama aracı Abaküs ile başlıyor” yaygın söylemi bir yana, bilgiişlemin tarihi, 1622’de İskoç matematikçi John Napier’in, çarpma ve bölme işlemlerini basit toplama ve çıkarmalara indirgeyen Logaritma’yı “keşfetmesiyle” başlar.

İşin “yazılım” yönü olarak düşünülebilecek bu keşif, bir dizi basit aletin ardından Blaise Pascal adlı genç muhasebecinin 1642 yılında, 19 yaşında geliştirdiği hesaplama cihazı ile ciddi bir uygulama alanı (donanım altyapısı) buldu.

Bu tarihten sonra, uzun yıllar boyunca matematikçiler ve muhasebeciler gündelik işlerini kolaylaştıracak makinelerin peşinde koşmaya devam ettiler. Yeni teknolojilerin geliştirilmesi konusunda öncülük eden savunma sanayii, bilgisayarlar için de aynı rolü üstlendi.

1980’lerin “Bilgisayar” dünyası

Bilgiişlem’in, bugünkü yaygın kavrayışa ulaşması, yarı iletkenler alanında yaşanan gelişmelerle birlikte 1960’ların sonlarında başladı. 1976 yılında Steven Jobs ve Steve Wozniak’ın Apple kişisel bilgisayarlarını geliştirmesi ve Dan Bricklin’in VisiCalc hesap tablosu yazılımı (bugünlerde yaygın olan MS Excel’in atası) bilgisayarların, devlet daireleri ve kurumsal devlerden iş dünyasına sıçramasını sağladı.

Asıl patlama 1980’lerde gerçekleşti. Bugüne gelene dek mikro bilgisayarlar akıl almaz bir hızla yayıldı ve çoğaldılar. Bu yıllarda yaşanan bazı ilginç gelişmelere kısaca göz atalım:

1980

Hewlett Packard, Sinclair Research ve Apple yeni bilgisayarlarını duyurdular. Bu arada Seagate 5 MB kapasiteli, 5.25”lik ilk sabit diskini pazara verdi.

1980 yılının bombası Microsoft, bugünkü servetinin temelini 100 bin dolarla attı. İsmi açıklanmayan bir müşterisi (IBM) için Tim Patterson’un disk işletim sistemini (DOS) 100 bin doların da altına aldı (IBM’in, o zamanın küçük şirketi Microsoft’a DOS’u başka şirketlere de lisanslama hakkı tanıması, bugün içinde bulunduğumuz bilgi işlem dünyasını şekillendiren en ilginç detaylardan biridir).

C++ programlama dili bu yıl doğdu ve halen başarıyla kullanılıyor. Programcıları Assembler dili veya makina kodundan kurtaran C’nin halefi, C++ nesne temelli programlamanın da kapısını açtı.

1981

Commodore ve Osborne yeni bilgisayarlarını duyurdular. Osborne, gerçek anlamda ilk taşınabilen iş bilgisayarını yarattı. 1.750 dolarlık sistemin içinde o zaman için 1.500 dolara satılan iş yazılımları bulunuyordu.

Esas bomba IBM’in PC’sini duyurmasıydı. 64 KB bellekli, Intel 8088 işlemcili (IBM’in o dönemde teknolojik açıdan çok daha mükemmel olan Motorola işlemcisi yerine neden Intel’i seçtiği de başlı başına bir makale konusudur!) 5150 modelini pazara sundu. Renkli ekranlı ve full özelliklerde bir 5150 sadece 6 bin dolardı.

Bu dönemde Microsoft ileride Windows olacak bir grafiksel kullanıcı arabirimi üzerinde çalışmaya başladı. Ashon Tate, DBase II yazılımını pazara verdi ve Intel 8087 matematik işlemcisini duyurdu.

1982

Intel, 80286 işlemcisini tanıttı. 12 MHz’e kadar çıkabilen işlemci tamı tamına 16 MB belleği adresleyebiliyordu. Aynı yıl “IBM uyumlu” bilgisayarlar dönemi Columbia Data Products’ın MPC’si ile başladı.

Compaq 1 milyon dolarlık bir harcamayla IBM’den bağımsız ilk uyumlu BIOS’u gerçekleştirdi. Hemen ardından IBM uyumlu taşınabilir bilgisayarını pazara sundu! CAD’i “hayal uygulama” olmaktan çıkarıp tabana yayan AutoCAD ve Lotus 1-2-3 yılın son bombası oldular.

1983

Apple Lisa, tamı tamına 1 MB hafızaya, 5 MB’lik bir sabit diske, 12 inçlik bir S/B ekrana ve ilk grafiksel kullanıcı arabiriminin de içlerinde bulunduğu birçok yerleşik yazılıma sahipti. 150 milyon dolara mal oldu ve 100 bin tane satıldı (yaklaşık 10 bin dolardan). Bu bilgisayar, Steven Jobs’un Palo Alto’daki Xerox araştırma merkezine yaptığı bir gezide gördüğü ileri düzey çalışmalardan doğdu.

Microsoft sıfırdan yazdığı yeni MS-DOS 2.0’yi tanıttı. Bu işletim sistemi, IBM’in aynı yıl pazara sunulan 10 MB sabit diskli PC/XT’sini destekliyordu.

Coleco ve Atari, 1983 yılının yazında yeni bilgisayarlarını duyurdular. Coleco hiçbir zaman Türkiye’de yaygın olarak satılmadı ancak ABD’de çok beğeni gördü. Atari’nin 800 XL’i ise Commodore 64 ile birlikte bir kuşağın efsane bilgisayarı oldu. Yalnızca ev kullanıcıları değil bankalar da inanılmaz sağlamlığı ve güvenilirliği dolayısı ile 800 XL’e rağbet ettiler. Bugünkü kiosk’ların temeli sayılabilecek cihazlarda kullandılar.

Bilgiişlem tarihinin en ilginç ittifaklarından biri 1983 yılında kuruldu. Microsoft, Spectra Video ve tam 14 tane Japon bilgisayar şirketi MSX standardını duyurdular. Düşük bütçeli ev ve ofis bilgisayarları Zilog işlemcileri, General Instruments ses yongası, Texas Instruments video yongası, Atari Joystick arabirimi ve Microsoft Basic gibi farklı parçalardan oluşan bu “melez” sistem, Atari, Commodore ve Sinclair’e (ABD’de Timex) rakip olacaktı ancak beklenen başarıyı elde edemedi.

IBM ve Microsoft, geleceğin işletim sistemi OS/2 üzerinde çalışmaya başladılar. Microsoft, Windows’u hazırladığını anons etti. Boş durmayan Digital Research ise GEM adını verdiği grafiksel arabirimi hazırladı. İş dünyasının kalbi olacak Novell işletim sistemi de bu yılın sonlarında pazara verildi.

1983’ün en önemli olayı, cebinde 2 bin dolarla Amerika’ya giden Philippe Kahn’ın Turbo Pascal’ı 50 dolarlık bir fiyatla pazara sunması oldu. Bu olay, yazılım endüstrisinin şeklini değiştiren kıvılcımı ateşledi.

1984

Bu yıl, Motorola ön bellekli ve 32 Bit’lik 68020 işlemcisinin de tanıtıldığı yıl oldu. Çağının ötesinde bir bilgisayarın ipuçlarını veren Amiga Corporation, Commodore tarafından satın alındı. Uzun yıllar kullanılacak olan MS-DOS 3, 1984’ün son sürprizi oldu. İş dünyası, ilk gerçek kelime işlemcisi Word Perfect ile tanıştı.

1984 yılı, Türkiye’de küçük bilgisayarların ve PC’lerin patlama yılı oldu. Bugüne kadar süren akılcı politikalar sayesinde Türkiye’de gerçek bilgisayar devrimi bu yıllarda başladı.

1985

Atari ve Commodore birbirleri ardı sıra yeni bilgisayları ST ve Amiga’yı duyurdular. Devrimsel özellikleri ile iş ve ofis bilgisayarları arasına girdiler.

Yine tarih yazıldı ve Philips ile Sony ortaklığında geliştirilen ilk CDROM’lar pazara sunuldu. Intel’in, 386DX işlemcisi ve Microsoft’un Windows 1.0’ı bu yıla damgasını vurdu. 100 dolarlık işletim sistemi fiyatı o yıldan beri değişmedi!

1986

Bu yıl, pek hareket getirmedi. Commodore için yeni yazılımlar ve Apple’ın yeni bir modeli, Apple II-GS duyuruldu.

En önemli gelişmeler kurumsal bilgiişlem alanında yaşandı. İlk ticari RISC işlemcisi olan MIPS2000 duyuruldu ve Digital Equipment tarafından kullanıldı.

1987

1987’de yeni Amiga versiyonları pazarı kızıştırırken, yıl, IBM yılı oldu. Şirketin ilk PS/2’leri satışa sunuldu ve Microsoft ile ortak olarak OS/2 duyuruldu. Gelecek yıllarda tam bir fiyasko (teknik anlamda olmasa da) olarak nitelendirilecek olan Micro Channel mimarisi de bu yıl IBM tarafından kullanılmaya başlandı.

Sun’ın RISC mimarisine dayalı SPARC işlemcisi bu yıl pazara verildi. Açık mimari esaslı yaklaşım, 1 yıl önce açıklanan spesifikasyonlar ışığında Fujitsu’nun SPARC mimarili işlemcisinin Sun’dan önce duyurmasına yol açtı. RISC yılı, HP’nin PA-RISC’i ile sürdü.

1988

Tetris çılgınlığının dünyayı sardığı yıl. İş kayıpları milyon dolarlarla ölçüldü. Yeni DOS 4.0, biraz daha kullanıcı dostuydu. Rakibi Digital Research DOS ise daha dişliydi ve kısa sürede hızla yayıldı, 1990’larda silindi. Steven Jobs’un NeXT’i pazara sunuldu. Üstün özellikleri olmasına karşın yavaş ve pahalıydı.

1989

386 DX’ten kırpılan yeni Intel işlemcileri pazara verildi. Çevrebirim maliyetlerini düşürmek için (biraz da IBM’in baskısıyla) 8086’yı budayarak (16 bit) 8088’e (8 bit) geçen Intel, bu stratejisini ileride 486 işlemcilerinde de sürdürecekti.

Silicon Graphics’in Iris bilgisayarı ilk gerçek 3D iş istasyonu oldu. 10 işlemcili grafik sisteminin Süperbilgisayarlar haricinde bir benzeri yoktu. Ancak parasal açıdan birçok grafik profesyonelini gerçek bir yardımcıya kavuşturdu.

1980’ler, bilgisayar ve iletişimin ayrı kollardan geliştiği süreçler oldu. 1990’lar tam da böyle değil. 90’ların, BThaber ile birlikte tanıklık etme fırsatı bulduğumuz ikinci yarısı tam anlamıyla birleşen teknolojiler dönemi oldu. Donanım fiyatları giderek düşerken yazılım ve ağ kavramları daha fazla değer kazandı. Bu dönemi ve yakın gelecekte yaşayacağımız gelişmeleri, bundan beş yıl önce 2000 yılı hakkında yapılan tahminler ışığında önümüzdeki sayımızda ayrıntılarıyla irdeleyeceğiz.