Son altı yılda kamunun BT vizyonunda biraz zorunlu olsa da olumlu değişiklikler var. Ama yerinde sayan projeleri de unutmamak gerekiyor.

Gamze GÖKER

BT Haber’in Ocak 1995 tarihli ilk sayılarısından bugüne her ne kadar siyasi simalar pek değişmediyse de kamunun bilişim teknolojilerine verdiği önem büyük bir aşama kaydetti, kaydetmek zorunda kaldı. Hızla gelişen ve tüm dünyayı değişime zorlayan teknolojiye Türkiye de fazla direnemedi ve gerek bütçelendirmede gerekse stratejik kararlarda bilişim de gözönünde bulundurulmaya başlandı. Bilişim projelerinin tasarruf tedbirleri dışında tutulması, her ne kadar içeriği tartışılsa da 8’inci Beş Yıllık Kalkınma Planı’nda bilişim teknolojilerine önemli bir yer verilmesi, Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer’in TBMM açılış konuşmasında bilim ve teknolojiye ilişkin geniş vizyonunu ayrıntılı biçimde sergilemesi hemen akla geliveren örnekler. Bunların yanı sıra bir türlü bitmek bilmeyen, sürekli engellenen kamu projeleri de yok değil tabi.

Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer TBMM’nin 2000-2001 yasama döneminin açılış töreninde yaptığı konuşmada adını koymamakla birlikte Türkiye’nin e-devlete giden yollarını gösterdi ve bunun önderliğini devletin yapması gerektiğini söyledi. Bilgisayar ve bilgi iletişimi teknolojilerinin gelişmesi ile üreticiler ve tüketiciler bakımından bilgiye ulaşmanın çok hızlı ve kolay hale geldiğine değinen Sezer, bunun sonucunda rekabet ve rekabet koşullarının küreselleştiğinden sözetti. Ahmet Necdet Sezer, sanayileşmede yolun yarısında bulunan Türkiye’nin bu aşamada ortaya çıkan bilim ve teknolojiye dayalı üretim yöntemlerini yakalaması gerektiğini ve bu amaca ulaşmak için ülkenin bilim, teknoloji ve yenilik yeterliliğinin çok daha güçlendirilmesi gerektiğini belirtti. Sezer “ Bilim, teknoloji ve yenilik yeterliliğinin güçlenmesi için yerli araştırma ve geliştirmeye önem verilmesi, en ileri teknolojilerin alınması ve özümsenmesiyle birlikte bunlara yerli katkı payının da sürekli olarak yükseltilmesi, bunun gerektirdiği kurumlaşmanın sağlanması, özel kamu ayrımı yapmadan tüm ulusal üretim güçlerinin...bu amaçla işbirliği yapmaları gereklidir... Türkiye bilimsel ve teknolojik gelişmelere daha yüksek oranda katkı yapabilmeli ve daha da önemlisi, Ar-Ge çalışmalarının sonuçlarını ekonomik getiriye, yeni mal ve hizmet üretimine ve katma değere dönüştürmeyi başarmalıdır...Türkiye’nin AB’ye yalnız ucuz işgücüne dayalı el emeğiyle değil, beyin gücüne dayalı emeğiyle girmesi gereklidir. Bilgi toplumuna ancak bu doğrultuda atılacak ulusal, bilinçli, adımlarla ulaşılabilir” şeklinde konuştu. Sezer, farklı yerlerde yaptığı çeşitli konuşmalarında da devletin bilimsel ve teknolojik gelişmelere liderlik yapması gerektiğini sık sık hatırlattı.

Devletin artık bir bilgi politikası olması gerektiğini ilk söyleyenlerden biri1995’te o zamanki muhalefet partisi lideri DSP Genel Başkanı, şu anki Başbakan Bülent Ecevit oldu. Ardından bilişimin kamu sektörü tarafından Prof.Dr. Ziya Aktaş ve özel sektör tarafından ise Emrehan Halıcı milletvekili olarak meclise girdi. 1998’de kurulan TBMM Bilgi ve Bilgi Teknolojileri Grubu ise ülkenin ve sektörün bilişim sorunlarının çözüm yollarının aranmasına ortam sağladı. Başlangıç komutu 1998 yılında verilen KamuNet’ten ise hala bir haber yok. İsmi değiştirilip Ulusal Bilgi Sistemi’ne çevrildi ama kamu kurumlarının hala birbiriyle iletişimi sağlanabilmiş değil.

Diğer yandan dünyayı saran e-ticaret fırtınasına hazırlıksız yakalanmak istemeyen Dış Ticaret Müsteşarlığı kendi bünyesinde oluşturduğu Elektronik Ticaret Koordinasyon Kurulu çalışmalarının meyvesi e-imza yasa taslağı oldu.

2000 yılı yeni kamu projeleri açısından pek elverişli geçmedi. Umutlu gözler 2001’e çevrilmiş durumda. İşte kamuda sürmekte olan, henüz tamamlanmış veya bir türlü bitemeyen projelerden birkaçı:

BThaber’de daha çok BDE (Bilgisayar Destekli Eğitim) ismiyle yeralan projeden 2000 yılında deyim yerindeyse tık yoktu. 2 Aralık1998 yılında teklifleri verilen BDE yazılım ihalesinin sonuçlanması için 7 ay geçmesi gerekti. 2 bin 451 okul için çıkılan ve Temmuz 1999’da sonuçları açıklanan ihale ile fen bilgisi, sosyal bilgiler, matematik, Türkçe gibi temel dersler için alınmaya değer yazılım bulunamadı. Donanım ihalesi için sözleşmeyi 1999 Aralık ayında imzalayabilen MEB, bu arada “Peşpeşe ihalelere çıkacağız, hızımıza yetişemeyeceksiniz” şeklinde açıklamalar yapıyordu. Birinci faz alımlar için 62 milyon dolarlık donanım, 12 milyon dolarlık yazılım alan MEB, ikinci fazda toplam 130 milyon dolarlık alım yapmayı planlıyor. Her öğretim yılında bir dahaki döneme ertelenen bilgisayar destekli eğitime başlama tarihi araya depremin de girmesi ile epeyce gecikti. Son duruma baktığımızda 2 bin 451 okulun donanım kurulumunun tamamlandığını ancak makinelerin bir anlam kazanması için alınması gereken temel ders yazılımlarının eksik olduğunu görüyoruz. MEB ilk fazı böylelikle tamamladığını farzederek, temel ders alımlarını da ikinci faza bıraktı. Şu anda Dünya Bankası’ndan 3 bin okulluk ikinci faz alımların ihale şartnamesi için onay bekleniyor.

1998 yılında ihalesi yapılıp çalışmalarına başlanan VEDOP’un birinci aşaması tamamlanmış durumda. 153 vergi dairesinin tam otomasyona geçtiği proje kapsamında 211 vergi dairesinde de Internet üzerinden sicil sorgulaması yapılabiliyor ve Türkiye'nin vergi tahakkuk ve tahsilatlarının yüzde 85'i çevrimiçi izlenebiliyor. Geri kalan yüzde 15'lik bölümün otomasyona geçmesi için ise VEDOP2’nin başlatılması gerekiyor. İkinci aşama için çıkılacak ek ihalenin 2001’de yapılması bekleniyor. Proje için 50 milyon dolarlık yatırım yapılmıştı.

Proje kapsamında üretilen BİLGE yazılımı ile toplam 55 gümrük kapısını birbirine ve merkeze bağlayacak projenin ilk pilot çalışması 1998’de İstanbul Atatürk Havalimanı’nda başladı. Ekim 2001’de bitirilmesi planlanan proje ile bugüne dek memurların manuel olarak yaptığı gümrük işlemlerini mükellef elektronik ortamda kendisi yapacak. GİMOP'un tam olarak uygulamaya geçmesi ile birlikte daha etkin vergi tahsilatı, gümrük denetimlerinin daha düzenli yapılması, ticaret erbabına daha iyi hizmet verilmesi, dış ticaret istatistiklerinin daha etkin üretilmesi, personel kaynağının daha iyi kullanılması hedefleniyor. Projenin bugüne kadarki bütçesi 70 milyon dolara ulaştı.

İlk çalışmalarına 24 yıl önce başlanan ancak 1997 yılında kaynak ayrılması ile çalışmaları hızlandırılabilen Merkezi Nüfus İdaresi Sistemi projesinin vatandaşa yansıyan ilk somut adımı henüz birkaç ay önce atılabildi ve vatandaşlara T.C. kimlik numaraları dağıtıldı. 11 haneli ve biricik kimlik numaralarının önümüzdeki dönemde tüm kamu kurumları tarafından kabul edilmesi ve vatandaşın devletle ilgili tüm işlemlerinde bu numarayı kullanması planlanıyor. 923 ilçede bulunan ölü ve sağ 120 milyon vatandaşın nüfus kaydının bilgisayar ortamına aktarılması ile başlayan proje yaygınlaştırıldı. Şu anda tüm ilçelerdeki nüfus işlemleri bilgisayar ortamında yürütülüyor. İlçelerin elektronik ortamda birbiriyle haberleşmesini sağlayacak iletişim altyapısı ve yeni kimlik kartı için ihaleye ise 2001 yılı içinde çıkılması planlanıyor. Projeye 1997’den bu yana yaklaşık 12 milyon dolar yatırım yapıldı.

HBS projesi kamuda bir türlü başlayamamış projelerden biri. Neredeyse iki yıldır “başladı, başlayacak” diye beklediğimiz projenin henüz ihale şartnamesi bile hazırlanmış değil. Sağlık Bakanlığı’na bağlı 746 hastaneden yaklaşık 600 tanesi kapsamına alacak HBS projesi ihalesine Şubat ayında çıkılması planlanıyor. Yalnızca donanım için yapılacak yatırım 40-50 trilyon lira civarında. Yazılım konusunda resmi bir açıklama yapılmamakla birlikte bir süredir Ege Üniversitesi’nin vakıf şirketi ÜNİ-PA tarafından çalışmaların sürdürüldüğü biliniyor.

Her iki kurumun da otomasyona geçirilmesini, 32 milyon SSK’lı ve 14 milyon Bağkur’lunun tüm işlemlerinin bilgisayar ortamında yapılmasını ve sonrasında ortak bir kart çıkarılmasını içeren projeye 2001 yılında başlanması planlanıyor. Bütçesi için 700 milyon dolar gibi tahminlerin yapıldığı projeyi tüm sektör dört gözle bekliyor. Bu proje de yine yıllardır dillerden düşmeyen ama bir türlü başlayamayan projelerden biri.

gamzeg@interpro.com.tr