Düşünür ve gelecek bilimci Alvin Toffler, Ulusal Kalite Kongresi’nde yaptığı konuşmada 3. dalga teorisini ve gerçekleşen yönlerini irdeledi ve bundan sonrasını resmetti.

Nuray Şuman

Bundan sonrası ise adeta insanlığın eskiye dönüşünü çağrıştırıyor. 90’lı yılların başında 3. dalga olarak adlandırdığı bilgi çağını konu alan kitabında ve diğer eserlerinde Alvin Toffler, bilgisayarların hızlı yükselişi, elektronik ajanlar, sanal gerçeklik, bugünkü elektronik şebekeler, Internet’in günlük yaşamımızı nasıl etkileyeceği, kablolu televizyonlarının yaygınlaşması gibi gelişmeleri ele aldı.

Toffler’a göre üçüncü dalga teknoloji ve ekonomiden ibaret değil. Kas gücünden beyin gücüne geçiş aşaması dünya için hayli sıkıntılı olmakta. 3. dalgada kendini yenileyemeyen dinozorlar yok oluyor. ABD başta olmak üzere diğer bazı ülkeler eğitim, sağlık, hukuk, sosyal güvenlik yapılarında krizler yaşamasının nedeni, bu değişimde aranıyor. Artık eski kitlesel, standart üretimi geride bırakmanın zamanı geldi. Küresel rekabet ve diğer güçlerin etkisiyle ABD farklı bir üretimin peşinde. Sanayi atıklarından temiz, kafaya dayanan, bilgi ve medyanın yoğun olarak kullanıldığı bir yeni düzene geçişi tamamlamak üzere. Bu sistem ise sanayi çağı öncesi dönemi çağrıştırıyor. Yani tarih tekerrür ediyor.

Toffler’in tarihi gözler önüne seren konuşmasının can alıcı noktaları şunlardı:

* 1956’da Sovyetler Birliği Başkanı Kruscev’in bir demeci, 3. dalganın başlangıcı oldu. Kruscev, batı ile rekabet edecekleri hedefini söyledikten sonra bilgi ekonomisi de başlamış oldu. Çünkü o yıl ilk kez ABD’de bilgi çalışanı oluşmaya başladı.

* 3. dalgada kitlesel toplum yoktur, kitlesizleşme vardır. Uyum değil dağılma vardır. Ve modernleşme tepetaklak oluyor. 3. dalga kişisel değişimi de beraberinde getiriyor. Sadece teknoloji değil yeni bir yaşam biçimi, yeni bir uygarlık, yeni bir refah yaratma sistemidir.

* Yeni ekonomi var mı? Köktenci ekonomistler tüm bu değişimler karşısında hiç bir şeyin değişmediğini savunurken diğer tarafta yeni bir devrimci ekonominin geldiğini söyleyenler var. Aslında her iki taraf da yanlış. Çünkü değişen birşey var, görüyoruz. Ama devrimci bir şekilde değil. Devrimci değişimde altüst ederek değişme olur. Oysa 3. dalgada değişim yavaş gelişecek.

* 3. dalgada daha çok teknoloji birleşmeleri olacak. İnsanlar daha çok teknoloji kullanacak. Şu anda dünya üzerinde her 50 kişiden biri PC sahibi iken yeni ekonomide her 30 kişiden birinde PC olacak. İnsanlar başka şekillerde Internet’e bağlanacaklar.

* Avrupa’nın 2010 yılı hedefleri şöyle: E-ticaret için hukuki bir çerçeve çizilecek, telekom piyasası oluşturulacak, okullar Internet’e bağlanacak, öğretmenlere Internet öğretilecek, kamu sektöründe de aynı çalışma yapılacak. Avrupa eğer bu maddeleri yerine getirise 2010 yılında ABD’yi geçeceğini iddia ediyor. ABD ise bunu gülümseyerek karşılıyor.

* Şimdi tüm ülkeler 3. dalgaya geçiş için bir silikon vadisi oluşturmak istiyor. Bu şekilde dünyada 30 civarında proje var. Bazı bölgelerde ‘siber kentler’ oluşacak ama bu projelerin hepsi başarılı olamayacak. Türkiye’de de silikon vadisi kurmak mümkün. Yeni çağda refah ancak teknoloji üreterek ve kullanarak sağlanabilir.

* 3. dalgaya geçişin hızlanması ancak okullarda eğitim sistemini yeniden tanımlamakla olanaklı olabilir. Okullar yeni ekonomi için öğrenci yetiştirmeli. Ne yazık ki okullarda gelecek öğretilmiyor. O zaman siz teknolojik açıdan yeni ekonomiye geçersiniz ama eğitim sistemi olarak geçemezsiniz. Eski eğitimle yeni ekonomi olur mu?

* 3. dalgada teknoloji ile yoğrulurken başka bir şey kaçırıyor muyuz? Evet. Diğer bilim dallarında da dramatik değişimler yaşanacak. Bilişim teknolojisi ile genetik birleşecek, biyoloji bilişim teknolojilerini geliştirecek. İşlemcileri DNA kodu üzerine işleyeceğiz gelecekte.

* Gelecekte tek para devri değil, çoklu para dönemi başlayacak. Eyaletler, beldeler, şirketler kendi parasını basacak. Sanayi devriminden önce ABD bunu yapıyordu. Sanayi devrimindeki standartlaşma tek para dönemini getirdi. 3. dalgada yine eskiye dönüş yapacağız. İnsanlar kredi kartlarını programlayabilecek. Örneğin satın alınması istenmeyen bir ürün için kredi kartı ödememizi bu ürüne kapayacağız.

* Çeşitlilik artacak, kişselleştirme ön plana çıkacak. Örneğin, herkese uygun tek beden giysi yerine tek kişiye uygun giysi üretimi yaygınlaşacak.