Yirminci asrın son 5 yılında gündemi işgal eden en önemli konulardan biri haline gelen ‘Yeni Ekonomi’ kavramı, eski ekonominin sahip olduğu gibi bilimsel tanımlar açısından bir görüşbirliği içerisinde ele alınamadığı için değişik şekillerde ifade edilebiliyor.

Levent Kızıltan

Biz bu tanım kargaşalarının içerisinde boğulmadan dijital ekonomi olarak da adlandırılan bu yeni yaşam tarzının 3 önemli ögesi olduğunu (Don Tapscot tarafından tanımlandığı üzere-itirazı olan kendisine başvurabilir) ve bunların 3C ile ifade edildiklerini söyleyelim; Computing-Bilgisayarlaşma, Communication-İletişim ve Content-İçerik…

Geleneksel ekonomi tanımları içerisine bir dönüş yaparsak en etkili içeriğin medyada olduğu ve yazılı ve görsel anlamda dünyadaki en büyük sektörlerden birisini oluşturduğunu ifade etmek gerekir. Bilgisayarlaşma ve iletişim geleneksel ekonomideki üretim süreçlerini veya hizmetlerin son kullanıcılara ulaştırılmasını büyük ölçüde değiştirse bile üretilen mal veya hizmetler var olmaya devam edecektir. Oysaki medya; yeni tanımı ile içerik endüstrisi kendisini yeni baştan tanımlamak zorundadır. Öyle ya geniş bant (broadband) iletişim olanakları evlere uzandığında her türlü veri (müzik, görüntü, bilgi, kitap, gazete, Internet vs gibi değişik kaynak ve yapılara sahip içerik) tek bir sistem üzerinden yani bilgisayarlar ve iletişim ağları aracılığı ile kullanıcıların parmak uçlarına kadar taşınabilecektir. Bu gerçek nedeniyle, medyanın kendisini yeniden tanımlaması gerekmektedir yani Yeni Medya oluşumuna gereksinim vardır… Ya da medya endüstrisinin geleceği konusunda görüş bildiren uzmanlar böyle söylüyorlardı…

Gerçekten de dünyanın değişik ülkelerindeki medya kuruluşları geleceklerinin nasıl olacağını saptamak için girişimleri başlatmışlar bazılarıda bu konuda yeni oluşumları devreye sokmaktaydılar. Örneğin NBC; Internet alanında çok ciddi yatırımlar yaparak bunları 1999 Kasım ayında NBC Internet başlığı altında pazara sunmuştu… Bu yıl NBC hisse fiyatları yüzde 89 değer kaybetti ve şirketin, yatırımın beklenen geri ödenme zamanının 2002 senesinden çok daha öteye geçebileceği duyuruldu.

Son zamanlara kadar medya endüstrisinin geleceği olarak değerlendirilen Internet görkemini yitirmiş görünüyor. Internet sayesinde ; maliyetler düşecek, ürünler hatlar üzerinden son noktaya kolaylıkla iletilebilecek, altyapı kısıtları nedeniyle ulaşılamayan yeni bölgelere/ülkelere yani yeni pazarlara ulaşılarak gelirler katlanacak ve giriş maliyetlerinin düşecek olması nedeniyle pek çok yeni kuruluş pazara çıkabilecekti (Bilinen Internet dışı teknolojilerle yeni bir TV kurmanın maliyetlerinin yüz milyon dolar, gazete çıkarmanın on milyon dolarlar mertebesinde başlangıç yatırımları gerektirdiğini hatırlatmakta yarar var).

Neden beklentiler gerçekleşmedi? Öncelikle sorunun ‘dağıtım’olduğunu ifade etmekte gerekiyor, evlerin çok az bir kısmında (ABD’de bile) genişbant ulaşımının olması medyanın en önemli ürünlerinden biri olan görüntünün son kullanıcıya uşamasını engelledi. Kitap ve benzeri içeriklerde farklı nedenlerle benzer sonuçları paylaştı; kullanıcılar Internet üzerinde bedava dağıtılan kitap fikrini sevmekle birlikte bilgisayarda kitap okuma eyleminden pek hoşlanmadılar. Nihai ve en önemli sorun ise ürünlerin bedellerinin oluşmasında yaşandı, özellikle elektronik ve müzik endüstrileri Napster gerçeği nedeniyle can damarlarının etkilenecek olmasından dolayı çok ciddi bir kopya hakkı girişimini başlattılar. Reklam gibi çok fazla beklenti olan başka bir fırsat alanı ise başlangıçtaki görüntüsünden çok uzakta, reklamlara bakan kullanıcı yüzdesi yüzde 1’den binde 4’lere gerilemiş durumda.

Internet gerçekten yaşamı değiştiriyor ama her zaman söylediğimiz gibi bazıları için olumlu bazıları için olumsuz anlamda. Dileriz başlangıç dönemi sorunları kısa sürede aşılır ve ciddi yararların sağlandığı olgun endüstrilerle karşı-karşıya kalabiliriz.

leventk@kocsistem.com.tr