Merrill Lynch’in Türkiye Internet pazarına yönelik olarak hazırladığı raporda, ISS’lerin 1 yıl içinde birleşmek zorunda kalacakları, aksi taktirde yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kalacakları belirtildi.

Derleyen: Volkan Gazioğlu, Beliz Kudat

Dünyanın önde gelen bağımsız araştırma şirketlerinden biri olan Merrill Lynch, Türkiye Internet pazarına ilişkin olarak hazırladığı son raporunda, ISS’ler arasında 12 ay içinde birleşmeler yaşanmasının beklendiğini belirtti.

Türkiye’nin başı çeken ISS’lerinin pazardaki konumları ve şirket değerleri hakkında değerlendirmelerin yapıldığı raporda, beklenen birleşmelerin gerçekleşmemesi halinde pazardaki birçok ISS’nin yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kalacağı iddia ediliyor.

Araştırmada, Türkiye’de 60’ın üzerinde ISS bulunduğuna değinilirken, Superonline, Ixir, Vestelnet, Doğan Online, Turk Nokta Net ve Koç.net’in Haziran 2000 tarihi itibariyle Internet pazarının yüzde 80’ini ellerinde bulundurduklarına dikkat çekildi. Raporda, Türkiye Internet kullanıcı sayısının 2004 yılına kadar 10 milyona ulaşacağı, 2004 yılında yine az sayıdaki güçlü ISS’lerin pazardaki ağırlıklarını koruyacağı kaydediliyor.

Küresel trendler birleşme öngörüyor

Dünya Internet pazarından örneklerin verildiği ve karşılaştırmaların yapıldığı araştırmada Merrill Lynch şu ifadelere yer veriyor: “Küresel trendlere baktığımızda işten tüketiciye hizmet veren Internet şirketlerinin kısa süre içinde birleşmelere gitmek zorunda kalacakları, aksi taktirde yok olacakları açıkça görülüyor. Internet şirketlerinin hizmet verdikleri pazar, dünya pazarı. İçeriğin ve ticaretin ölçüsü bu pazarda son derece kritik. Bölgesel ya da niş pazarlara hitap eden ISS’lerin böyle bir pazarda ayakta kalmaları çok zor. 5 yıl içerisinde Internet şirketlerinin yüzde 75’inin yok olacağını öngörüyoruz.”

Abone başına düşen ortalama erişim fiyatının 40 dolar civarında olduğunu vurgulayan rapor, ISS’lerin kısa vadeli kazanç planları peşinde koşmayıp, pazar paylarını artırmayı hedeflediklerini, bunun da maliyetlere yansıdığını belirtiyor .

Rapor, Türkiye’deki ISS’lerin kazançlarının büyük bölümünü erişim aboneliğinden aldığını, buna karşılık e-ticaret ve reklam gelirlerinin çok az olduğunu belirtiyor. Gelirlerin büyük bölümünün erişimden sağlanmasının Avrupa ve ABD’de uygulanmakta olan bedava erişim uygulamalarına geçilmesini zorlaştırdığını aktaran rapor, ISS’lerin e-ticarette başarılı olabilmeleri için içerik geliştirmeye ağırlık vermeleri gerektiğine dikkat çekiyor. Merril Lynch’in tahminine göre 2004 yılında Türkiye’deki işten işe Internet pazarının 3 milyar dolar, işten tüketiciye pazarının ise 15 milyar dolar olması bekleniyor.

İş modelleri ve stratejiler

Raporda, Türkiye ISS pazarındaki yaygın iş yapma biçiminin “bir diğerinin yaptığını taklit etme” olduğu iddia ediliyor. Araştırmada, ISS’lerin izledikleri iş modelleri ve stratejilerine de değiniliyor.

Koç.net ve İxir’in perakende satış tarafında diğer ISS’lere göre daha baskın olduğu belirtilen raporda, Vestelnet’in çapraz pazarlama modelini benimseyerek bilgisayar satışı gerçekleştirdiğine dikkat çekiliyor.

Koç.net’in, PSINet şirketinin benzeri, modeliyle alternatif bir taşıyıcı olma yolunda ilerlediğinin vurgulandığı araştırmada, bu stratejinin oldukça çekici bir strateji olduğuna da parmak basılıyor.

Raporda ayrıca, Superonline’ın tartışmasız pazar lideri olduğu, Ixir’in agresif tanıtım kampanyalarıyla rakiplerini yakalamaya çalıştığı ve Doğan Online’ın ise hala içerik geliştirme aşamasında olduğundan bahsediliyor.

TT’nin özelleştirilmesi önemli

Merrill Lynch, raporunda Türk Telekom’un özelleştirilmesinin de Türkiye Internet pazarının gelişmesinde önemli rol oynayacağı belirtiliyor. Özelleştirmeyle birlikte Internet şirketleri için yeni iş alanlarının açılacağı ve yeni uygulamaların başlayacağı ifade ediliyor.

ISS’lerin gerçek değeri belirlenemiyor

Merrill Lynch raporunda, dış kaynaklı stratejik yatırım ilgisinin düşüklüğünün ve başarılı olmuş bir stratejinin eksikliğinin, Türk Internet şirketlerinin gerçek değerlerinin belirlenmesini güçleştirdiği belirtiliyor. Batı Avrupa ile karşılaştırılmalı olarak yapılan ve DCF (Discounted Cash Flow-Wall Street'te kullanılan, bir şirketin değerini kazandığı nakit miktarına göre belirleyen yaygın bir metodu) değer biçme metoduyla hazırlanan raporda son derece ilginç sonuçlar içeriyor.

Superonline tahmini 460 milyon dolarlık değeri ile ilk sırada bulunuyor. Raporda yeralan diğer şirketler ise 160-290 milyon dolar arasında değerlere sahipler. Bu değerler Türk Internet sektörünün, 2000 yılı abone temelli şirket değeri metriği ele alındığında Batı Avrupa ortalamasından yüzde 55 daha düşük bir düzeyde olduğunu gösteriyor. Bu farkın 2001'de abone sayısının ve rekabetin çoğalmasıyla daha da artacağı tahmin ediliyor.

Bir ISS/Portal'ın değerini belirleyen faktörlerin 1) Pazardaki yer ve büyüklük, 2) Büyüme potansiyeli, olduğu belirtilen raporda, yönetim kalitesinin anahtar bir role sahip olduğu ifade ediliyor. Batı Avrupa pazarının büyüklüğü, hala büyümesi ve karşılaştırılmada kullanılan şirketlerin pazar liderleri oluşu bu farkı açıklayan bir başka neden olarak gösteriliyor.

“Türkiye'de başarılı olmuş bir strateji eksikliğinin göze çarpmasına rağmen, Superonline'ın liderliği sevmesi ve yurtdışında da bir büyüme potansiyelinin olması, bulunduğu yeri hakettiğini gösteriyor” denilen raporda, Ixir ve Doğanonline'ın pazardaki boşluğu doldurabilecek güçte oldukları iddia ediliyor.

Alternatif taşıyıcı rolüyle diğerlerinden ayrılan Koçnet'in, başarılı olduğu takdirde PSINet ve Colt Telecom karşılaştırmalarına gore daha iyi bir performansla 400 milyon dolar gibi bir değere sahip olabileceği yazıyor.

Şirketlerin DCF modeline göre tahmini değer tablosu

volkang@interpro.com.tr , belizk@interpro.com.tr