Türkiye Bilişim Vakfı, 1998’de başlatıp geçtiğimiz haftalarda yayınladığı çalışmasında kamu uygulamalarına yeni bir yaklaşım getiren Ulusal Birey Bilgi Sistemi modelini tanıttı. Vakıf bu modelin uygulanmasıyla Türkiye’nin yılda 10 milyar dolar tasarruf sağlayacağını savunuyor.

Aslı Evren

Türkiye Bilişim Vakfı(TBV), 1998 yılında kamudaki bilişim çalışmalarına yeni bir model alternatifi olarak öngördüğü Ulusal Birey Bilgi Sistemi adlı çalışmasını sonuçlandırarak yayınladı. Kamu uygulamalarına farklı bir yaklaşım olarak sunulan raporda bireysel bilgilerin ulusal boyutta bütünleşik olarak nasıl ele alınabileceği, kamu kurumlarında nasıl paylaşılacağı yeni bir model olarak sunuluyor. Raporda Türkiye’nin UBBS’ye geçmemesi durumunda ülkenin yıllık kaybının yaklaşık 1.5 milyarı ölçülebilen olmak üzere toplam 10 milyar ABD doları olduğu vurgulanıyor. Önerilen UBBS sisteminin toplam maliyeti ise 800 milyon dolar olarak belirtiliyor. Rapor, başbakanlık başta olmak üzere, ilgili bakanlıklara, parti başkanlıklarına, TBMM Bilgi ve Bilgi Teknolojisi Grubu’na, sektörel sivil toplum örgütlerine, kamu kurumlarının genel müdürlüklerine ve basına sunulmaya başlandı.

Raporda UBBS, özetle Mernis’in hayata geçirilmesi ve sonrasında bilgilerin sürekli olarak güncellenmesi, ilgili tüm kurumlarla paylaştırılması, kurumlar arasında bilgi paylaşımının sağlanıp mükerrer bilgilerin ortadan kaldırılması, kişisel bilgilerin korunması yasasının çıkarılmasıyla açık hale gelmiş bilgilerin kötü kullanımının engellenmesini öneren bir sistem olarak tanıtılıyor.

Raporun sistem tanımı maddesinde, kayıt dışı ekonomi, seçmen kayıt listelerinin hazırlanması, yavaş, pahalı ve geciken istatistikler, sayım sırasındaki ev hapisleri, kurumlar arası bilgi paylaşımının bulunmayışı, bürokrasinin artması ve işlerin yavaşlaması gibi gerçeklerin sonucunda ülkemizin en önemli kaynaklarının (insan, zaman ve para) boşa harcanmasının önüne geçilebilmesinin ancak yeni ve etkili bir birey bilgi sistemi ile mümkün olabileceği belirtiliyor.

Raporun teknik altyapı oluşturma kısmında özetle, Mernis projesinin tamamlanıp herkese bir kimlik numarası verilmesi, mekana bağlı bilgiler çevrimiçi erişilebilir duruma getirilmesi, muhtarların tuttuğu bilgilerin sürekli olarak güncellenmesi, DİE’nin yürüttüğü, Türkiye’nin adres veri tabanının oluşturulması işinin öncelikle tamamlanması, akıllı kimlik kartlarının yerel olarak verilebilmesi için teknik olanakların yaratılması, kamu kurumlarına birbirinin bilgilerine erişim hakkı verilmesi gibi öneriler yer alıyor. Örgütsel düzenlemeler maddesinde UBBS’nin yaşama geçirilmesinde önerilen tek örgütsel düzenlemenin veri tabanını ve bu sistemde tutulacak bilgilere erişimi düzenleyecek teknik bir birim kurulması öngörülüyor.

Yasal düzenlemeler kısmında ise UBBS’nin yaşama geçirilebilmesi için yeni bir yasa ile bu sistemin sınırlarının çizilmesi gerekliliği üstünde duruluyor. Manyetik ya da elektronik bilginin geçerliliğinin sağlanması, kamu ve özel kesimde manyetik kimlik kartlarının zorunlu olarak kullanımının sağlanması sistemin çalışmasını kolaylaştıracak düzenlemeler olarak gösteriliyor. Kişisel bilgilerin gizliliğini güvence altına alacak yasal düzenlemelerin yapılması ise bu sistemin olmazsa olmaz kuralı olarak belirtiliyor.

Çalışmanın proje yöneticisi Tuncer Üney de bu çalışmanın amacının bir fikir jimnastiği yapıp kamuda bilişim ugulaması geliştirenlere yol göstermek olduğunu söyledi. Çalışmada genel çizgileriyle bir model önerildiğini, ama neyin nasıl yapılacağı konusunda bir öneri bulunmadığını da belirten Üney, raporun bu açıdan bir yol gösterici olduğunu ve farklı bir bakış açısı getirmeyi amaçladığını kaydetti. Üney, çalışmada anafikir olarak gördükleri iki konuyu da şöyle özetledi:

“Birincisi ve en önemlisi kamu bilişim uygulamalarına bütünleşlik bir açıdan bakılması gerektiği görüşü. Bugüne kadar kamu birimleri kendi uygulamalarını kendileri yaptılar. Yukarıdan bakınca bu alanlarda pekçok ortak uygulama olduğunu görebilmek mümkün. Mükerrer uygulamalar kamuda çok büyük israfa sebep oluyor. Kamu bilişim uygulamalarına bütünleşik bir açıdan bakılması, ona göre bir planlama yapılması ve bu birimlerin bireysel veya oraklaşa bazı uygulamaları yapma gereğini vurgulamak istedik. İkinci nokta da Mernis Projesi idi. Bu proje, diğer bilişim projeleri için bir altyapı olduğu için öncelikle ve ivedilikle bitirilmesi gerekiyor. Nüfus ve adres bilgilerinin bilgisayar ortamında olup paylaşılıyor olması bundan sonraki kamu uygulamaları için temel teşkil edecekve yurttaşların hayatlarını kolaylaştıracak bir yaklaşım.”

aslie@interpro.com.tr