Günümüzün popüler konusu ve dünyanın sanayi devriminden sonra yaşadığı en çarpıcı gelişme olarak nitelendirilen Internet - bilgisayar - devrimi, “sanal dünya” veya “sanal iş ortamı” gibi kavramların doğmasına yol açtı.

Mahir B. Aşut

Her ne kadar veri hareketleri, bilgiler ve benzeri elektron temelli değerler “sanal” sıfatı ile adlandırılabilse de işin arkasında elle tutulabilen, gözle görülebilen ve ayağınıza düştüğü zaman canınızı acıtabilecek büyüklükte web sunucuları, yönlendiriciler, dağıtıcılar, modemler gibi bir yığın cihaz var.

Tüm bu cihazların içinde hiç şüphesiz ki en önemlileri Internet sunucuları. Web sitelerinin yayınlanması, elektronik ticaret altyapı yazılımlarının çalıştırılması, elektronik posta trafiğinin düzenlenmesi ve benzeri konular bu sunucuların yeteneklerine ve sağlıklı çalışmalarına dayalı bulunuyor.

Internet dünyasına hizmet veren 90 milyon civarında sunucu olduğu göz önüne alındığında bu cihazların ne denli ciddi bir pazar oluşturdukları açıkça görülüyor. IBM, Sun, Compaq, Dell, Hewlett-Packard gibi büyük üreticiler iştah kabartan ve önümüzdeki üç yılda yirmi kat büyüyeceği vurgulanan web sunucu pazarındaki paylarını artırmaya çalışırken daha küçük oyuncular, özelleştirilmiş web cihazları ile kendilerine yer arıyorlar.

Her gereksinime farklı sunucu

Internet sunucularını - donanım açısından- incelerken kullanım alanlarına göre farklı değerlendirmeler yapmak gerekiyor. Örneğin büyük bir şirket kendi bünyesindeki mevcut bilgiişlem sistemi üzerinde birşeyler yapmak isterken servis sağlayıcı şirketler tamamen özelleştirilmiş, kolay yönetilebilir, az yer kaplayan sunuculara gereksinim duyuyorlar.

Güvenliğin ve sürekliliğin üst düzeyde önemli olduğu uygulamalarda kesintisiz hizmet veren büyük (örneğin Tandem) sunucular revaçta iken, standart bir web sitesi Intel işlemcili, ev yapımı bir PC üzerinde bile rahatça işletilebilir.

Kullanım alanlarına göre Internet sunucularını şöyle kategorilendirebiliriz:

• Kurumsal Internet sunucuları
• Kişisel amaçlı Internet sunucuları
• Web hosting servisi sağlayan şirketlerin tercih ettiği sunucular
• Uygulama servis sağlayıcılarının kullandığı sunucular
• Internet erişim servisi sağlayıcıları için gerekli sunucular (Web’in yanı sıra yüksek güvenlik, gizlilik ve erişilebilirlik gerektiren e-mail ve DNS sunucuları)

Her kullanım alanına seslenen farklılaştırılmış ürünler pazarda mevcut. Klasik bilgiişlem ağlarının yerini giderek “Intranet”lere bırakması, üreticileri de modellerini isimlendirmede, konfigüre etmede ve pazarlamada yeni yöntemlere itti. Neredeyse tüm büyük sunucu üreticilerinin “e-ticaret’e hazır” sunucuları var.

Web cihazları

Web hosting şirketleri, az yer kaplayan ürünlere büyük ilgi gösteriyorlar. Sunucu dolaplarına (server rack) ne kadar çok Internet sunucusu yerleştirilebilirse; barındırma maliyeti, güvenlik maliyeti ve benzeri giderler o derecede azalıyor. Buna karşın işletilebilirlik, yönetim kolaylığı, hızlı kapasite artırımı gibi faktörler aracılığı ile de karlılık artıyor.

Bu alana yatırım yapan şirketlerin ilklerinden biri Cobalt. Pek fazla tanınmayan bir şirket olmasına karşın birçok web hosting şirketinin gözdesi konumunda. Linux işletim sistemi ve tamamıyla entegre edilmiş sunucu kontrol yazılımları ile gömülü gelen her bir Cobalt makinesi servis sağlayıcıların dolaplarında yalnızca 1U (bir ünite) yüksekliğinde yer kaplıyor. Cobalt’lar yalnızca tek bir web sitesini, elektronik posta sunucusunu veya FTP sunucusunu çalıştırabiliyor yada 250 civarındaki web sitesini barındırabiliyor!

Ancak Cobalt’ın da zayıflıkları var. En yeni modeli olan Raq 4 bile ancak 400 MHz civarında işlemciler kullanıyor. 4 bin dolarlık fiyatlarına karşın sıkı bir kullanım için mutlaka yüksek fiyatlı bellek artırımı, sabit disk yedekleme sistemi gibi ilaveler gerekiyor.

Cobalt’ın başarısı, popülaritesi -ve zayıflıklarından- etkilenen IBM, Dell, Compaq ve HP gibi üreticiler aynı sistemin benzerlerini, stratejik işbirliği içinde oldukları Microsoft ile birlikte tasarladılar. IBM, dünyanın en hızlı sunucularından biri olarak kabul edilen NetFinity’nin özel bir modelini (NetFinity A100) Windows 2000 işletim sistemi yüklü olarak geçtiğimiz aylarda pazara sunmuştu. Dell’in PowerEdge sunucularından türettiği PowerApp cihazı da yine IBM’inki gibi 1U yüksekliğinde ve Windows 2000 ile çalışıyor.

Bu pazarın gerçek hakimleri Cobalt gibi daha küçükler. Kullanıcılar ile dirsek temasında (ve çoğunlukla kendileri de birer kullanıcı olan) bulunan ve gereksinimlere hızlı yanıt verebilen bu şirketler (Technauts, Procom, Network Appliance, CacheFlow, Auspex...) marka yaratmanın zorluğunun bilincindeler ve büyüklerle “fason” üretim anlaşmaları peşindeler. Procom, HP için cihaz üretirken, Technauts da, süper bilgisayar üreticisi Hitachi ile özel amaçlı sunucu üretimi konusunda anlaştı.

Internet sunucularının önemli bir açmazı var. Bazı şirketler, ERP paketleri gibi geniş kapsamlı yazılım sistemleri için büyük sunuculara gereksinim duyarken kapasite kullanımı, bağlanabilirlik gibi konularda çok daha tutumlu olabilen Internet altyapıları için küçük hatta paylaşımlı web sunucularını tercih edebiliyorlar. İşletme verisi, Internet üzerinden kullanıcılara aktarılacak olsa bile arada başka sunucular, köprüler kullanılıyor.

Bu sunucular, ana makinadan farklı oldukları takdirde, çok daha küçük modeller tercih ediliyor. 256 MB RAM’ı ve 8 GB civarında sabit diski olan Linux yüklü bir PIII makinanın 250-500 arası web sitesini ve elektronik posta servislerini başarıyla host edebildiği düşünülürse manzara biraz daha meydana çıkıyor.

Büyüklere, büyük oyuncaklar

Tüm bu “küçük” sunucular, web ortamında kullanıcı beklentilerini yüksek düzeyde gerçekleyebiliyorlar. Ancak iş gerçek anlamda enterprise (kurumsal) seviyesi elektronik ticaret’e geldiği zaman işler biraz değişiyor, beklentiler artıyor. Bu aşamada devreye Sun, IBM, HP ve Compaq gibi enterprise sistem tedarikçilerinin sunucuları giriyor.

Özellikle Sun, enterprise seviyesi Internet sunucularında çok iddialı ve başarılı. Hızla gelişen ve web hosting pazarında da kendine sağlam bir yer edinen Solaris işletim sistemi ile birlikte, Sun sunucularını tercih eden kurumlarda hızlı bir artış gözleniyor. ABD’nin belli başlı büyük web hosting şirketleri kullanıcılarına Sun+Solaris çözümünü öneriyorlar.

IBM, AS/400 ve NetFinity’yi bu pazara kabul ettirmiş bulunuyor. Hewlett Packard, e3000 makinası ile elektronik ticaret dünyasının kalbi olmaya kararlı.

Compaq, Intel işlemcileri ile donattığı Proliant’ın yeni modellerini ardı ardına pazara sunuyor. Tandem Himalaya sistemleri, zirveyi zorlayan kuruluşların sunucu tercihi olmaya devam ediyor.

Gelişmeler, açık kod mimarisini destekliyor

Forrester Research’ün Ağustos 2000’de yaptığı bir araştırma web sunucularında kullanılan işletim sistemlerinin giderek açık mimari yazılımlara (Free BSD, Linux...) kaydığını ortaya koyuyor.

Araştırmanın en önemli bulgularından biri 2004 yılına dek büyük kurumlar dahil olmak üzere lisans bedellerine yapılan harcamanın asgari yüzde 20 azalacağı yönünde. Bu durum, ücretsiz yazılımların bir zaferi olarak nitelendirilebilir.

Ancak tüm kurumlar açık kod yazılımlarına aynı sıcaklıkla yaklaşmıyor. Bir kısmı teknik destek alma konusunda sorunlar yaşayacağını düşünürken, bir kısmı yeni bir yapılanmaya uyum sağlamanın güçlüklerinden yakınıyor. Genel strateji, açık kod yazılımının kodları ile oynamadan olduğu gibi kullanmak.

Bu durumun ateşleyicileri de kolayca anlaşılabileceği üzere sunucu üreticileri. Sun, Linux’tan önemli miraslar ve program paketleri devralan Solaris’in yanı sıra Linux işletim sistemine de büyük destek veriyor. IBM, Linux’a olan desteğini uzun süre önce açıkladı. Intel tüm ürettiği cihazlarda ve cihaz sürücülerinde Linux’u göz önünde bulunduruyor.

Önemi giderek artan web sunucuları pazarı küçüğüyle, büyüğüyle önümüzdeki aylarda hızla genişleyecek ve önemi giderek artacak. Donanım cephesinde, profesyonel web hosting şirketlerinin anahtar teslim barındırma çözümlerine kayma olacak. İşletim sistemleri alanında büyüklerin kendilerine özgü işletim sistemleri kullanılmaya devam ederken, pazarın büyük bölümü tamamıyla Internet hedef alınarak geliştirilen Windows 2000 ve Linux arasındaki mücadeleye sahne olacak.

mahir@mbaic.com