Geçen yıl Aralık ayında Hewlett Packard’ın yüksek kar marjlı 2 bin dolarlık sunucu üretim hatlarının çalışması iki gün içinde duracak kritik bir noktaya geldi. Nedeni ise HP’nin tanesi 2 sent olan kapasitör stoklarının sona ermesi ve yeni parçaların gelmemesi. Neyse ki bu sorun Internet kanalı ile 100 bin adet parçanın bulunması ile çözülmüş oldu.

Derleyen: Amil Kunt

Seul’den Silikon Vadisi’ne kadar yüksek teknoloji ürünleri üreten şirketler şimdi ciddi bir sorunla karşı karşıyalar. Cep telefonları, sayısal kameralar ve bilgisayar ağları ekipmanları başta olmak üzere tüm elektronik ürünler için sürekli büyüyen küresel talep bu gibi cihazlarda kullanılan yarı iletken üreten fabrikaların kapasitelerinin çok üstüne çıkmış bulunuyor. Bu durum özellikle bellek yongaları, LCD ekranlar ve diğer önemli parçalarda büyük sıkıntı yaratırken üreticilerin maliyetlerini yükseltiyor ve birçoğunun gelir hedeflerini indirmelerine neden oluyor. Bu sorunun sürmesi talebin yoğun olduğu cihazların satışlarının durmasına ve şirket gelirlerinde azalmaya yol açacak.

Şimdiye dek Motorola ve Cisco Systems’ın da içinde bulunduğu büyük şirketler artan maliyetleri ürün fiyatlarına yansıtmaya direndiler. Ancak bu sorunun çözülmemesi halinde bazı endüstriyel ve tüketci ürünlerindeki fiyat artışlarının kaçınılmaz olacağı anlaşılıyor. Bu durum ne denli ciddi? Dünyanın en büyük Internet altyapı ekipman üreticisi Cisco Sytems çeşitli yarıiletkenler dahil az bulunan parçaların daha fazla üretimi için işbirliği yaptığı üreticilere büyük baskı yapıyor. Ancak etkin gücü ve büyüklüğü ile beraber Cisco’nun yaptığı bu baskının bir sınırı var. Örneğin, geçen yıl Samsung Electronics enerji kesintisinde verileri saklayan özel bellek yongalarının Cisco’ya ayırdığı miktarı yüzde 50 artırdı. Bu artış Cisco’nun gereksinimin yüzde 70’ini bile karşılamadı. Öte yandan bu tür yongalara karşı talebin sadece bu yıl çinde yüzde 110 büyümesi bekleniyor. Yonga endüstrisinin lideri Intel ile AMD’nin bu yılki üretimi tamamen satılmış olup, Fujitsu’da DRAM merkezlerinin üretimini bu yongalara çevirerek kapasiteyi arttırmaya çalışıyor.

Son üç yıl için tarihin en kötü dönemlerinden birini yaşayan yonga endüstrisinde bu süre içinde yeni fabrikalar için bir yatırım yapılmadı. Bunda büyük indirimler için baskı yapan bigisayar ve diğer üreticilerin de payı olduğu bir gerçek. Son yıllarda yatırımlarını kısan dev Intel'’e geçtiğimiz altı ay içinde beklenenin çok daha ötesinde ve birden artan talep karşısında şimdi ciddi bir üretim sıkıntısı çekiyor. Geçen yılın Eylül ayında yonga üreticilerinin yeniden yatırıma başlamalarına karşın açığın kapatılması bir hayli zor görünüyor. Kapasite arttırımı 12-18 aylık bir sürede gerçekleştiğinden çekilen sıkıntının bu yıl sonunda daha da ciddi boyutlara erişmesi olasılığı çok yüksek.

Bu sorunun bazı şirketlerin kar marjlarındaki ve hisse senetlerindeki olumsuz etkisi gün geçtikçe büyüyor. Önemli parçalardaki fiyat artışları Motorola cep telefonlarının kar marjlarını yüzde 3’e düşürürken Mart ayındaki 184 dolarlık hisse senetlerinin fiyatının da 100 dolar düzeyine inmesine neden oldu. Cisco başkanı John J. Chambers'’n yonga sorunu nedeniyle şirketin gelirlerinin gelecekte olumsuz etkileneceğini açıkladığı gün Cisco’nun hisse senetlerinde yüzde 7 değer kaybı yaşandı. Büyüme hedeflerine bu sorun yüzünden erişemeyecek şirketlerin de çok yakında aynı durumda olacakları bekleniyor.

Yonga sıkıntısı şirketlerin mali durumlarını etkilediği gibi bu şirketler ile yonga üreticileri arasındaki güç dengesi de değişiyor. 1990’lı yıllarda bilgisayar yongalarındaki küresel üretim ve stok fazlalığından yararlanan şirketler yonga endüstrisindeki şirketlere fiyat indirimi baskısı yaptılar. Özellikle Asya yonga üreticileri fabrikalarının üretimini sürdürmeleri için her türlü fiyat indirimine girişti. Artık bugün durum böyle değil. Talebin üretimin çok üstünde olması ile şimdi yonga ve parça üreticileri bilgisayar ve diğer sayısal teknoloji ürünleri üreten şirketlerin pazar paylarının belirlemesinde etkin oluyorlar.

Yonga üretim kapasitesinin yeterli olmaması sadece bilgisayar ürünlerini değil, LCD gibi parça üreticilerini de etkiliyor. Özellikle cep telefonları için kristal likid ekranın sınırlı üretimi iletişim sektörüne de yayılmış olup bu durumun yıl sonuna kadar düzeleceği beklenmiyor. Diğer parçaların üretimindeki kapasite sınırlaması da toptan fiyatları yükseltiyor. Motorola ve Ericsson bazı model cep telefonlarının parçaları için normal fiyatların 4 ile 10 kat daha fazlasını ödüyorlar. Ancak pazar payını kaybetmeyi göze alamayan şirketlerin pek çoğu yükselen maliyetleri tüketiciye yansıtmıyorlar.

Bu durumdan tüketiciler şimdilik etkilenmezken elektronik endüstrisinde geçmişte kaybedenler şimdi kazançlı çıkıyorlar. Yıllarca zararda olan Samsung bu yıl içinde karını dört kat arttırdı. Bunda bellek cihazları satışlarının büyük payı var. Beş yıldan beri fiyatların düşmesiyle kriz içinde bulunan Asya ülkelerindeki üreticiler yeni kapasite için yatırım yapmazken son bir yıl içinde elektronik talebi tahminleri çok aştı. 2005 yılında dünyada cep telefon kullanıcılarının sayısının 1 milyar olacağı daha geçen yıl tahmin edilirken şimdi bu sayının 2002 yılında aşılacağı belli oluyor. Bu durumda cep telefonları için bellek yongası, sayısal sinyal işlemcileri ve küçük LCD ekran üretim kapasitelerinin çok daha fazla büyütülmesi gerekiyor.

Öte yandan bu ciddi sorundan bütün üreticilerin aynı derecede etkilendiği söylenemez. Çok daha önceden bu durumu öngörerek stratejilerini ayarlayan şirketlerden Dell Computer, Intel ve IBM ile uzun vadeli anlaşmalar yaparak ve Hewlett Packard da Internet üzerinden yeni kaynaklar bularak sorunu en az düzeye indiren şirketler arasında. Nokia’da ise mühendisler az satılan cep telefonlarındaki parçaların çok satılan modellerde kullanılacak şekilde üretim değişikliğine gittiler.

Yonga endüstrisinin her üç yılda bir yükseldiği ve yeniden inişe geçtiği görülüyor. Bu yıl yüzde 32 yükselen talebin varolan kapasite ile karşılanması çok zor olduğundan yonga endüstrisinde yeni kapasite için 50 milyar dolarlık yatırım yapılıyor. Sadece Intel’in yeni fabrika ve üretim makineleri için yatırımı 6 milyar dolar. Ancak bu yatırımların ve yeni kapasite ile üretimin iki yıldan önce gerçekleşmesi beklenmiyor. Bu süre içinde bilgisayar, cep telefonları ve diğer yüksek teknoloji üretim hatlarının kesintisiz çalışmaları için şirketler her türlü kaynak arayışını sürdürmek zorunda kalacaklar.