Intel’in 6 yıldan bu yana devam eden 64 bit’lik işlemci macerası nihayet sonuca ulaşıyor. Bu segmentteki rakipleri bir adım önde olsalar da Intel’in iddiası büyük.

Mahir B. Aşut

Intel ve Hewlett-Packard işbirliği ile Merced kod adıyla start alan ve geçtiğimiz yılın Ekim ayında ismi Itanium’a çevrilen IA-64 (64 bit Intel Architecture) projesi çerçevesinde üretilecek ilk Itanium işlemcileri -uzmanların bugüne dek “Intel 64 bit yarışından kopabilir” demelerine karşın- 2000’nin son altı aynıda pazara sunulacak.

Internet işlemcisi

Kendini bir “Network” , “Internet” şirketi olarak yeniden yapılandıran Intel gerek yeni işlemcilerinin tasarımları, gerekse sunduğu servislerle bu hedefe doğru ilerliyor.

Intel’in Web Hosting birimi olan Intel Online Services (<http://www.intelonlineservices.com/>) en sonuncusu İngiltere’de açılan dünya üzerine yayılmış veri merkezleri ile iş dünyasının bugün ve gelecekteki e-iş altyapısına çözüm bulmayı amaçlıyor.

Itanium işlemcisi, sahip olduğu teknik özelliklerle Intel Online Services bünyesinde kullanılacak güçlü sunucuların belkemiğini oluşturacak. Intel’in araştırma birimi tarafından yapılan çalışmalar önümüzdeki 5 yıl içinde gereksinim duyulacak olan web sunucu kapasitesinin bugün ancak yüzde 5’inin karşılanabildiğini gösteriyor!

Itanium; bir hız canavarı

Itanium işlemci ailesi, Sun, IBM ve Compaq tarafından yönetilen bir pazara atacağı ilk adımlarında 800 MHz’lik bir sürüm bulunduracak. Intel’in bir süre sonra pazara sunacağı Willamette gibi 1.5 GHz’lik 32 bit PIII işlemcilerinden daha yavaş gibi görünse de sahip olduğu diğer özellikler Itanium’u hemen farklılaştırıyor. Intel mühendisleri işlemcinin henüz kritik hız sınırlarında denenmediğini ve bu rakamın aslında çok daha yükseğe çıkabileceğini vurguluyorlar.

Standart Intel yonga setlerini kullanan dört Itanium işlemcili bir Itanium sunucusu 64 GB büyüklüğünde bir bellek alanını adresleyebilecek. İşlemci ile birlikte kullanılan veriyolu saniyede 266 milyon transfer gerçekleştirebilecek (bugünün Intel işlemcileri 133 MHz’lik en hızlı veriyolları ile bile bunun yarısını yapabiliyorlar). Ayrıca Itanium her aralıkta 6 komut işleyebilecek ki bu rakam da PIII’lerin iki katı!

Itanium iki farklı alt ailede gelecek. Daha ucuz olan sürümler 2 MB’lik bir üçüncü seviye arabellek içerecek (işlemci ile aynı pakette olan bu bellek işlemci hızının en temel etkenlerinden biri). Daha pahalı olan diğer işlemciler ise 4 MB’lik üçüncü seviye arabelleğin yanı sıra bu arabelleğin daha da etkin kullanılmasını sağlayacak bir komut seti ile birlikte gelecek. İşlemci seti bugün SDRAM olarak bilinen bellek modüllerinin gelişmiş bir modeli olan DDR DRAM’ları kullanacak.

Tüm bu performans değerlerine sahip olan işlemci birden 512’ye dek işlemcisi olan sunucularda ve tek veya çift işlemcili iş istasyonlarında kullanılacak.

Anahtar; Linux

Intel’in 64 bit’lik mimarisi için itici güç olarak öngördüğü üç işletim sisteminden (Monterey Unix, Windows, Linux) biri olan Linux’un geliştiricileri, tüm önde gelen destekleyicileri ile birlikte Itanium sunucularında çalışacak Linux sürümleri ve uygulamalar geliştirmek için çalışıyorlar.

Intel’in Linux’a olan ilgisi son yıllarda giderek arttı. Daha önceleri donanım sürücülerini yalnızca Windows için hazırlayan Intel, ürün ailesindeki anakart ve benzeri donanım bileşenlerinin Linux ile problemsiz çalışmasını sağlayacak aygıt sürücülerini de üretiyor. Intel’in ilgisi yalnızca bununla da sınırlı değil. İşlemci devi Intel, Internet’in vazgeçilmez temel taşı olmaya başlayan Linux’a verdiği önemi ortak olduğu şirketler ile de kanıtlıyor: TurboLinux, Red Hat, SuSE, Cobal Networks, eSoft bunlardan birkaçı.

Intel’in bu ilgisinin ardında yatan önemli bir neden de rakip işletim sistemlerinin belirli bir donanım üreticisi veya üreticilerinin kontrolünde olması. Şirkete büyük rahatsızlık veren bu durumu aşmak için Intel Itanium ile birlikte Linux’u anahtar olarak görüyor. Ayrıca Intel, Linux altında uygulama geliştiren yazılımcılara da çeşitli olanaklar sunuyor. Birçok şirket, prototip IA-64 sunucuları üzerinde uygulama geliştirecek olanlara imkan sağlıyorlar (<http://sourceforge.net/compilefarm/>)

64 bit pazarı kızışacak ya sonra?

Intel, 64 bit’lik işlemcilerle birlikte bugüne dek kendisine -bir ölçüde- kapalı olan yepyeni bir dünyaya adım atacak. Herkes tarafından kullanılan popüler işlemcilerden, yüksek bilgi işlem gereksinimlerine ve geleceğin Internet dünyasına uygun işlemcilere sıçrayan Intel’in fiyat politikası ve bugüne dek sürekli eleştirilen tedarik politikası -daha güçlü- rekabet baskısı altında test edilecek.

Intel’in 64 bit mimarisinin tasarımında önemli rol oynayan Hewlett-Packard 18 mikron işleme ve bakır teknolojisine dayalı PA-RISC 8700 işlemcisini önümüzdeki yılın ilk yarısında satışa sunacak. 800 MHz’nin üzerinde olacak yeni işlemci 2.25 MB gibi geniş bir arabellek içerecek.

HP bu yanıyla geliştirilmesine katkıda bulunduğu ve ürünlerinde kullanacağı IA-64 mimarisi ile rekabet ediyor. Üstelik en azından iki nesil PA-RISC işlemcisi de sıralarını bekliyor. Sun Microsystems kendi işlemcilerini Intel’e tercih ediyor. Internet sektöründe yaygın olarak kullanılan -hatta Intel’in bile Intel Online Services bünyesinde müşterilerine sunduğu- Sun Microsystems sunucuları Itanium bazlı sistemlere önemli bir rakip.

IBM ve Compaq ise IA-64’ü destekleyecekler. Alpha ile 64 bit dünyasında zaten var olmasına karşın Compaq’ın Itanium’a yaklaşımı özellikle iş istasyonu ve Internet sunucularında kullanım üzerinde yoğunlaşacak.

Intel, HP, Sun, IBM ve Compaq Internet işinden mümkün olan en yüksek getiriyi sağlamayı amaçlıyorlar. Sun’ın açık liderliğine karşın HP yeni PA-RISC işlemcileri ile onu yakalamayı hedefliyor. Sun da boş durmuyor ve Cheetah olarak adlandırdığı UltraSparc III işlemcisini hazırlıyor.

“Güçlü rakiplere karşı fiyat rekabeti” yapma konusunda büyük deneyimi olan ve Intel’i adım adım izleyen AMD de boş durmuyor tabii! Eski (!) 32 bit’lik uygulamaları da destekleyecek olan 64 bit’lik SledgeHammer işlemcisi, AMD’nin Intel karşısındaki en büyük kozu. Bu işlemcinin 2001 yılında pazara sunulacak olması Intel’e bir miktar önderlik avantajı kazandırsa da Intel’in özellikle tedarik konusunda yaşayabileceği muhtemel zaaflar AMD’ye yarayabilir (Son olarak Amerikalı PC devi Gateway, Intel ile yaşadığı tedarik sıkıntısını aşmak için AMD ile yeni bir anlaşma yaptı.)

64 bit pazarındaki çekişme Internet uygulamaları etrafında gerçekleşiyor. Söz konusu edilen ve Internet sunucusu pazarının 20 kat büyüyeceğini gösteren araştırmalar, işlemci tasarımlarında önem kazanmaya başlayan bazı detaylar (özellikle web programcıklarının daha hızlı çalışmasını sağlayan arabellekler) ve üreticilerin pazarı yönlendirmeleri, gelecekte klasik iş uygulamalarının tümüyle Internet üzerine kayacağını ortaya koyuyor.

mahir@netgaleri.com