Ali Akurgal
akurgal@netas.com.tr

Yıldızlara bakarak yön bulmak

Açık denizlerde yol almak isteyen denizciler, çok eskiden yönlerini, gündüzleri güneşe, geceleri yıldızlara bakarak kestirirlerdi. İlerleyen teknolojiye karşılık değişen bir şey olmadı. Hâlâ bir kısım gök cisimlerine bakıyoruz: ama bu sefer GPS uydularına.

GPS (Global Positioning System - Küresel yer saptama sistemi) ABD’nin savunma amaçlı olarak başlattığı bir uygulama. Dünya çevresinde 6 düzlemde, yaklaşık 20 bin km. yukarıda sürekli dönen 24 uydudan oluşuyor. ABD savunma, genel kurmay, ticaret, iç işleri, adalet, ulaştırma, tarım örgütleri ve NASA’dan oluşan IGEB (Interagency GPS Executive Board) tarafından işletiliyor.

GPS alıcıları bir cep telefonu büyüklüğünde. Uydulardaki olağanüstü kararlı atomik saatlerin ürettiği zaman bilgisini alıyor. Aynı anda 12 uyduyu alabilen modelleri, dünyanın herhangi bir noktasında, yer ve yükseklik belirliyor (Yer hareketlerini izlemek için GPS ölçümü yapıldığını Marmara depreminden sonra hepimiz öğrendik).

Hedeflenen uygulamalardan biri, otolarda yol bulma. Bir başkası en kötü hava koşullarında bile uçakların pistleri (donanımsız olsa bile) bulması.

Savunma amacıyla kurulan GPS’in uydu yayınları şifrelenmekteydi. Anahtar bilinmiyorsa kararlılık 100 metre düzeyinde olmakta, bu da sivil uygulamalarda yeterli kararlılığı sağlamamaktaydı. 2 Mayıs’ta NASA sözcüsü, şifrelemenin kaldırıldığını ve kararlılığın sivil uygulamalar için artık 20 metre olduğunu açıkladı. 2015te de 5 metre kararlılık sözü verdi.

Sözcü, İstanbul’da yapılan WRC2000 konferansına da çağrıda bulunarak, bu sistemin yayın yaptığı frekans bandının, salt bu amaca ayrılmasını, GPS’in parazitlerden etkilenmemesinin sağlanmasını istedi.

Havadaki frekans özkaynağı savaşları.

Kimse kimseye gölge etmesin diye tartışmalar.

İletişim hizmetlerinin, GPS’i etkilememesini sağlamak için hemen konferanstan önce, sivil kullanımı özendirecek iyileştirme.

Bakalım karar ne olacak? Kendi geleceğimizi şekillendiriyoruz.

İşte WRC2000’den bir kesit.