Dünyada 50 milyon kişi tarafından kullanılan portal Yahoo, 1998-99 mali yılında hissedarlarına yüzde 720 kazandırdı. American Online (AOL) hissedarları ise aynı dönemde yüzde 550 kazanç sağladılar.

Edip Emil Öymen

Diğer bilişim şirketlerinden Cisco’nun hisse fiyat/kar oranı yüzde 88.3, Lucent'in yüzde 84.2, Dell'in yüzde 76.8, Microsoft'un yüzde 65.8 oldu. Diğer bilişim şirketleri, bu "ilk"leri izliyor. Amerikan bilişim sektörünün entelektüel dergisi Wired, Amerika'da "Yeni Ekonomi"nin öncüsü olarak seçtiği 40 şirket içinde bilişim şirketlerinin 1998-99 mali yılı durumlarını geçen yıl Wired Index adıyla yayınlamıştı (Haziran 1999 sayısı, 7.06). Bir yıl içinde bu şirketlerin durumları elbette değişti. Örneğin Microsoft, aleyhinde açılan tekel davasını kaybettiği için borsada büyük hisse değer kaybına uğradı. Önümüzdeki aylarda dava Yüksek Mahkeme'ye gidecek ve görüşülmesi sonbahara kadar bilişim dünyasını meşgul edecek. Economist dergisi 8 Nisan tarihli sayısında konuya geniş yer ayırdı. Microsoft'un iki, belki de üç şirkete bölünmesinin, Microsoft'un olayı en az zararla atlatması için en uygun çözüm olarak görüldüğünü yazdı. Bu yıla yayılacak olan gelişmeler, Microsoft'un 2000-01 dönemi borsa değerlendirmesine yansıyacak.

Nasdaq Composite Index ise, Microsoft'un 1999-00 döneminde, bilişim şirketleri içinde en verimlisi olduğunu saptadı. "Bir çalışanı, şirkete kaç dolar kazandırmaktadır?" sorusunu çeşitli ölçütlerle hesaplayan Nasdaq Composite Index'e göre Microsoft, sermaye-karlılık-üretim-satış gibi ölçütler açısından "bir çalışanı"nın şirkete neredeyse 730 bin dolar kazandırdığını belirledi. Microsoft'u Yahoo, Cisco ve diğer bilişim şirketleri izliyor. Ancak, Microsoft bu yılıYüksek Mahkeme'ye uğraşıp yeni bir yapılanmaya doğru gitmekle geçirirken, Economist dergisi son sayısında, bu yılın Cisco'ya ve hissedarlarına çok yarayacağı tahmininde bulundu.

"Eğer IBM 1980'lerin teknoloji şirketiyse, Microsoft 1990'larda onu izlediyse, Cisco System de bu onyılın teknoloji şirketi olacağa benziyor" diye yazdı. Economist'e göre Cisco, 2004'e kadar 1 trilyon dolar değerindebir şirket olacak. 1998 verilerine göre satışları 8.5 milyar doları bulan Cisco, bu satışların yüzde 84'ünü online yapıyor. Şirket her satıştan sonra, şirketin net karını hesaplayacak bir sistem de kullanıyor. Bu nedenle, pek çok şirkette yılda dört kez yapılan kar/zarar bilanço hesabı, Cisco'da bir gün içinde birkaç kez yapılabiliyor. Amerikan bilişim sektörünün bir diğer devi Dell de 1998 mali yılında 18.2 milyar dolarlık satış yaptı.

Amazon.com aynı yıl 600 milyon dolarlık CD, video, kitap satarken, Dell her gün 14 milyon dolarlık bilgisayar donanımı satıp 1.5 milyar dolar kar etti. Şirketin bu etkinliği, hisse senedi değerine yansıyor. Hisselerinin fiyat/kar oranı yüzde 76.8'e çıkıyor. Ancak Economist, Microsoft'un ardından, diğer dev şirketlerin de benzeri bir tekel suçlamasıyla karşı karşıya kalabileceği görüşünde: "Intel (işlemci üretiminde), Oracle (veritabanı yönetiminde), Cisco (yönlendiricilerde), Sun (sunucularda) bilişim piyasasında dominant durumdalar. Bu da tekelleşmeye karşı yeni bir soruşturmaya zemin hazırlayabilir."Economist, bu beklentiler nedeniyle bu yıl içinde birçok bilişim şirketinin hisse değerinin düşebileceği tahmininde bulunuyor. Yine de Başkan Clinton'ın, bilişim şirketlerinin hisse değerlerinde düşüşe yol açacak herhangi bir "anti-tekel soruşturma girişimi"ni engelleme olasılığından da söz ediyor. "Bir siyasetçi olarak" diyor Economist, "Başkan Clinton, oyları, ilkelere genellikle tercih eder."

eeoymen@hotmail.com