Basının sevdiği konular bir anda gündemi değiştirirler. Hele bir de konu köşe yazarlarının kolaylıkla alıntılar yapıp üzerinde kendilerinin de bir takım yeni fikirler geliştirebilecekleri alanlarda olursa, her fırsatta o konu üzerine yazılan yazıları görmeniz kaçınılmaz hale gelir.

Levent Kızıltan

Teknolojideki gelişmeler, üzerinde ciddi yorumlar yapıldığı kadar, çalakalem muhabbetlerinde sıkça gerçekleştiği alanlardan biridir. Internet ve Internet’in değişik alanlar üzerindeki etkileri son 18 aylık dönemin basında en sıkça yer alan konuları idi. Yaklaşık iki sene önce yine bu köşelerde yer alan yazımda Internet’in bir geyik muhabbeti mi, yoksa yaşamı derinden etkileyecek yeni bir platform mu olacağının kısa bir sürede ortaya çıkacağını sorgulamıştık. Dünya’daki gelişmeler ikinci alternatifin geçerli olduğunu son dönemde iyice ortaya koydu. Diğer yandan ’I kiss you-Mahir’ gibi uygulamalarla teknolojinin faydalarının nasıl suyunun çıkarılabileceğinin örneklerine de rastladık. ‘Mahir’ örneği çok önemli değil, iş hayatını da çok fazla etkilemez, ama iş hayatını etkileyecek bölümleri için de yapılan yorumlardaki yanlışlıkları işaret etmek gerekiyor.

Ülkemizde Internet konusunda yorum yapan köşe yazarlarının büyük bir kısmının geçmişinde iş ve teknoloji uygulamaları deneyimi olmadığı için, yeni eğilimlerin görünen yüzlerinden yola çıkarak yüzeysel yorumlar yapılıyor. Son zamanlarda sıkça gördüğüm ve çok tehlikeli bulduğum bir yorum ‘Mevcut bütün işlerin Internet üzerine taşınmazsa sonu geldi, gelecek sadece telekomünikasyon ve bilgisayarda olacak’ söyleminde yatıyor. ABD’de değişik iş alanlarından elde edilen kapital fazlasının ve sıcak paranın belli bir dönem için kendisine yeni vurgun alanı olarak teknoloji hisselerinin yoğun olduğu Nasdaq borsasını seçmesi ve bu borsa indeksinin çılgın yükselişi de yukarıda belirtilen söylemin destekleyicisi olarak kullanılıyor.

Öncelikle Internet ve Internet’in iş dünyasına getirilerini doğru yorumlamak gerek.

• Internet, tek başına her türlü iş düzenini kökten değiştirecek bir kavram değildir.

• Internet; evdeki bireysel kullanıcıdan, iş hayatı boyunca kendisine bir iletişim altyapısı oluşturamayacak küçük iş yerlerine; pek çok kuruluş veya devlet kurumunundan, sivil toplum örgütlerine kadar farklı alanlardaki birey veya kurumların değişik nedenlerden dolayı geçmişte oluşturamadıkları geniş alanlı bir iletişim ağının hayata geçmesidir ve bir IP adresi olan her bilgisayarın IP adresi olan bir başka bilgisayara bağlanabilmesi demektir. Yani Internet yıllarca bazı ideolojilerin sosyal ve parasal refah anlamında peşinde koştukları eşitlik ortamını iletişim alanında sağlamaktadır.

• Internet’ten önce Dünya’da elektronik ticaret yok muydu? Elbette vardı, orta-büyük ölçekli kuruluşlar ve sanayi şirketleri, yerel veya uluslararası finans kuruluşları kendi ağlarını oluşturup, bu ağlar üzerinden müşterileri veya tedarikçileri ile bilgi alışverişinde bulunuyorlar; siparişler, iş emirleri, para transferleri gidip geliyordu. Yani elektronik iş yapılmakta idi; ancak Internet ve Amazon.com sayesinde yeni bir iş modeli keşfedildi. Madde 2 de anlatılan platform ve Amazon’un yaratıcısı Jeff Bezos sayesinde ortaya çıkan bu yeni iş modelini de herkesin kolayca anlayacağı şekilde basın/bilgisayar şirketleri/danışmanlar’dan oluşan topluluk e-iş ve e-ticaret olarak isimlendirdiler. Eskiden yapılmakta olan fakat kapsamı farklı olan bu konu böylelikle Internet ile birlikte yeniden keşfedildi. Elektronik ticaret kavramı tekrar ama bu sefer çok yaygın bir biçimde bireylerin karşısına çıktı… (Bu savıma karşı gelecek okuyucularıma bazı bankaların tele-şirket uygulamalarını anımsatmak isterim, tele-şirket iletişim ağlarına dayalı bir elektronik iş modeli idi ve de bireylere yansımaması maliyet/teknoloji dezavantajları nedeni ile gerçekleşememişti)

• Internet, bireye ve iş dünyasına yönelik pek çok şeyi daha farklı görmemizi sağlayacak ama bu herkesin işini çöpe atıp yeni işler düşünmesi anlamına gelmiyor! Bazı köşe yazarlarımız böyle söyleseler de inanmayın.

Bilgiye erişim elektronik iş kadar önemli

Bireysel anlamda, büyük kitlelerin iletişim ağları ile Dünya’nın değişik noktalarına aynı kolaylıkla bağlanabilmeleri, Web sitelerinden alışveriş yapabilmeleri, elektronik posta ve chat olanakları doğaldır ki geçmişte yapılamayan pek çok şeyin gerçekleştirilmesi ve pek çok alanda karşı konulamaz değişiklikler olmasına sebep oldu. İşten-işe (B2B) yapılan elektronik ticaretin yanına, çok daha yaygın bir şekilde işten-bireye (B2C) yeni iş modelleri çıktı. Eski işlerin, Internet’in sağlamış olduğu ‘İletişim Devrimi’ süreci içerisinde yeniden keşfedilmesi; iş modellerinin iyileştirilmesi veya değiştirilmesi gerekti. Kuşkusuz bu değişim süreci içerisinde bazı işlerin de ayakta kalamayacağı gibi bir gerçek karşımıza çıkacaktır. Ancak bu hangi alanda olmuyor ki??? Örneğin bir zamanların vazgeçilmez fotoğraf filmi ve baskı firması Kodak, inkjet yazıcıların digital fotoğraf makinelerinden, fotoğraf kalitesinde baskı yapabileceğini daha önceden görseydi bugün çok daha güçlü bir konumda olurdu… Buna benzer pek çok örnek verilebilir ancak Internet’in günümüzün reklamlarla doldurulmuş dünyasında gözden kaçan en önemli özelliği olan ‘bilgiye erişim’ en azından elektronik iş ve ticaret konuları kadar önemli bir konudur. Bilgi çağı; bilgiye sınırsız erişim ve bilgiden yeni bilgiler yaratabilme yeteneğinin sağladığı bir dönüşüm çağıdır… Dünya’yı değiştirmekte olan ise Internet’in kavram olarak kendisi değil; sınırsız iletişim ağlarının sağlamış olduğu; bireylerin, bireylerle veya bireylerin kurumlarla kurmuş olduğu iletişim ortamı ve digital hale gelmekte olan yaşantımızdır.

Internet’in ve elektronik ticaretin bu kadar yoğun bir şekilde gündemde kalmasının arkasında gelecek Dünya’yi paylaşma eğilimleri de mutlaka ciddi rol oynamaktadır. Bugün Türkiye’nin önde gelen medya kuruluşları her nedense herbirisi birer portal ve Internet servis sağlayıcı kurumlara sahiptirler ya da kurmak üzeredirler. Bu medya gruplarının haftalık ekleri ve dergileri ne hikmetse Internet’in ve elektronik ticaretin karşı konulmaz nimetlerinden bahsederken hemen arkasından da şirketlere nasıl Web hizmetleri verebileceklerini anlatmaktadırlar.

“Acaba ben trene binmekte geç mi kaldım?”

Diğer taraftan büyüklü-küçüklü işletmelerin digital yaşamdan anlamayan patronları, yöneticileri ya bu okuduklarından etkilenerek ya 2-3’üncü kuşaklarının etkisi altında kalarak, ya da halka açık şirketlerdeki ‘.com mania’ sonucu oluşan yapay şirket değerlerinden etkilenerek ‘acaba ben trene binmekte geç mi kaldım’ diye sorgulayıp durmaktadırlar. Hergün gazetelerde anlı-şanlı sanayi imparatorluklarımızın Internet’e veya bilgi teknolojisine yatırım yapmak istediklerini okumaktayız…. Fayans seramik üretimi, inşaat, boru üretimi gibi altyapı üretimine yönelik işlerden, digital dünyaya paraşütsüz atlamanın etkilerini hep birlikte önümüzdeki yıllarda göreceğiz…

27 Mart tarihli Business Week’te IBM’in Başkanı Louis Gerstner önde gelen çokuluslu bir Ameriken şirketinin başkanının, icra komitesine ‘Bana Internet’li bir şey yapın-herhangi bir şey’ dediğini; bir uzakdoğu şirketinin CEO’sunun ise (diyelim ki şirketin adı XYZ olsun) XYZ.com şirketini kurmak istediğinden ama ne yapacağını bilmediğinden bahsediyordu.

Kıssadan hisse; altını ararken elekte sadece taşlarda kalabilir, dikkatli olun…

İyi günler dileğiyle.