Bir İngiliz öğretim üyesi, kendi hakkında başkalarının yaptığı "hakaret içeren" bir yayını sitesinden silmeyen ISS aleyhinde açtığı tazminat davasını kazandı. İngiliz ISS şirketi Demon, fizikçi Dr. Laurence Godfrey'e mahkeme masrafları da dahil olmak üzere en az 250 bin sterlin ödemek zorunda kaldı.

Edip Emil Öymen

Geçtiğimiz Cuma günü İngiliz Yüksek Mahkemesi tarafından verilen nihai karar, İngiltere ve diğer ülkelerde Internet'te düşünce ve ifade özgürlüğünün sınırları konusunda örnek oluşturacak nitelikte. ABD'nin aksine İngiltere'de ISS'ler, "herkesin, istediğini, istediği biçimde söylediği dünyanın en özgür fikir platformu" olarak görülmüyor. İngiliz hukukuna göre ISS'lerin herhangi bir medya yayıncısından farkı yok. Dava şöyle gelişti: Dr Godfrey, Demon adlı İngiliz ISS sitesinde Kanada'da bir newsgroup'un (Usenet) tartışmasında, kendi imzasıyla bir yazı yayınlandığını gördü. Oysa, oraya yazı yazmamıştı. Durumu, kişilik haklarına saldırı ve hakaret olarak değerlendirerek Demon'a başvurdu. Hakkındaki yazının yayından kaldırılmasını istedi. Demon, başvuruyu dikkate almadı. Yazı, sitede 15 gün kaldıktan sonra kendiliğinden silindi. Dr Godfrey, hakarete uğradığı gerekçesiyle Demon aleyhinde dava açtı. 2.5 yıl süren dava sonucunda Demon, tazminat ve mahkeme masraflarını ödemeye mahkum oldu. Mahkeme, ödenecek miktarı açıklamadıysa da İngiliz basınının tahminleri 250-500 bin sterlin arasında değişiyor. Davacı ve davalı, bu konuda mahkeme dışında anlaştılar. Dava ve karar, İngiltere'de Internet'te düşünce ve ifade özgürlüğü sınırlarının yeniden tartışılmasına yol açtı. Bu konularda henüz hukuki düzenlemesi olmayan ülkeler için ise şu soruları gündeme getiriyor:

• ISS'ler sadece birer "haber kapısı" mı? Yoksa, yayınladıkları içerikten de sorumlu olmak zorunda mı?
• ISS'ler, tıpkı gazete, dergi, televizyon, radyo gibi birer medya yayıncısı mı? Dolayısıyla, denetim kurulları tarafından sansür edilebilir mi?
• Newsgroup'larla ISS'ler arasındaki ilişki nasıl düzenlenmeli? Newsgroup'lardaki tartışmaları ISS'ler nasıl denetler? Denetlemeli mi? Bu, teknik olarak mümkün mü?
• Diyelim ki bir yazı tek bir ISS'den silindi. Diğer pek çok ISS'ye de yollandıysa diğerlerinden (yani Internet'in tümünden birden) nasıl silinecek? Bu mümkün mü?
• Bütün bu tartışmalar, e-ticaret işlemlerini nasıl etkiler? Eğer ISS, bir e-ticaret bilgisinin "doğru olmadığını" fark edip yayından çekerse, e-ticaret şirketi, ISS hakkında "rakiplerine karşı haksız rekabete fırsat vermek"gerekçesiyle dava açmaz mı?
• Pekiyi ya hani Internet, tıpkı telefon gibiydi? Telefonda birbirine hakaret edenler yüzünden kimse, telefon idaresini mahkemeye vermiyor.
• Wes stili yaşam konusunda henüz hukuki düzenlemesi eksik ülkeler, İngiliz hukuk örneğini benimserse, Internet’i özgürü ülkeler ve Internet’i kısıtlı ülkeler ayrımı ortaya çıkmayacak mı? Tıpkı basın, düşünce ve ifade özgürlüğü konusunda halen süren tartışmalar, Internet "mecrası"na taşınmayacak mı?

eeoymen@hotmail.com