Son günlerde ekranlarımızda sık sık görmeye alıştığımız PC ve Internet reklam kampanyaları, özel sektörün 2000 yılında Internet’e daha fazla önem verdiğinin ve bu verilen önemin Türkiye’nin Internet pazarına büyük bir ivme kazandıracağının açık bir göstergesi. Ne var ki, bu politikanın iyice yerleşebilmesi için devletin ve kamu kuruluşlarının Internet sektörüne aynı şekilde önem vermesi gerekiyor ve ne yazık ki genel anlamda bu tip bir yaklaşım henüz kamuda görülmüyor.

Haber Merkezi

Devlet Internet’te var olmayı öğrendi. Bunu, gov uzantılarının artması, pek çok mevzuatın Internet’e aktarılması, partilerin, TBMM’nin, Dışişleri’nin vb. birçok bilgisinin ağ ortamında bulunmasından görüyoruz. Ancak yaşanan sıkıntı, Internet’te uygulama eksikliği. Internet’ten kamu ile ilgili bir evrakının takibini, davasının takibini, faturalarını ödemeyi, pasaportunu çıkartabilmeyi kim istemez? Internet konusunda kamuoyunda uyanan ilgi ve bilinç, kamu uygulamalarının zenginliğiyle örtüştüğünde Internet kullanıcı sayısının katlanarak artacağı şüphesiz.

Devlet Bakanlıkları hariç, icaracı Türkiye’deki 17 bakanlıktan dokuzunun kurumsal bağlantısı bulunmuyor. Bu bakanlıklar web sitelerini çeşitli servis sağlayıcıların üzerinden işletiyorlar. Kurumsal bağlantısı olan bakalnlıklar, Milli Savunma, Ulaştırma, Dışişleri, Maliye, sağlık, Tarım ve Kültür Bakanlıkları. Bunun dışında, Enerji ve Tabii Kaynaklar, Milli Eğitim, Adalet, Turizm, İçişleri, Orman, Çalışma ve Sosyal Güvenlik, Çevre ve Bayındırlık Bakanlıklarının kurumsal bağlantıları bulunmuyor. Bayındırlık Bakanlığı, ödemesi gereken ücreti ödemediği için bir web sitesi bile bulunmuyor. Kurumsal bağlantıları bulunmayan bu bakanlıklardan Milli Eğitim ve Adalet Bakanlığı’nın bağlantıları Başbakanlık’ta, Turizm, Çalışma ve Sosyal Güvenlik ve Çevre Bakanlığının bağlantıları Tr-Net’te, Enerji Bakanlığı’nın iki bağlantısı Bimel ve Market-Web’de, İçişleri Bakanlığı’nın bağlantısı Mahalli İdareler Genel Müdürlüğü’nde ve Orman Bakanlığı’nın bağlantısı da Superonline’de bulunuyor.

Kamuda tek tük birkaç proje

Kamuda Internet’e yönelik projelerin sayısı bir elin parmaklarını bile bulmuyor. Bu tip projelerin başında Milli Emlak Genel Müdürlüğü’nün Internet üzerinden başlattığı hazine arazilerinin satışı, Devlet Malzeme Ofisi’nin kamudaki ilk ERP projesi olarak başlatmak üzere olduğu Internet üzerinden malzeme alım satımı, birkaç kuruluşun ihalelerini Internet üzerinden duyurması gibi projeler geliyor. Bunun dışında konuya yönelik olarak teorik bazda yoğun olarak çalışan Ulaştırma Bakanlığı’ndan da henüz çözüme yönelik bir proje çıkmış değil.

Emniyet Genel Müdürlüğü’ne ait Internet sitesinden Türkiye genelindeki Emniyet müdürlüklerinin web sitelerine ulaşım sağlanabiliyor. İstanbul ve İzmir Emniyet Müdürlük’lerinin Internet sitelerinde çevirimiçi pasaport başvurusu bulunuyor. Pasaport başvuru formunu doldurduktan sonra seçtiğiniz ilçenin Emniyet Müdürlüğü’ne size Internet’ten verilen numara ile başvurmanız ve pasaport için ödenmesi gereken tutar yatırılıyor. İzmir Emniyet Müdürlüğü Internet sitesinde, çalıntı oto takibi, poliste son 24 saat, ihbar ve şikayet bölümlerine de yer verilmiş.

Bir diğer bir ilginç içeriğe ise Meteroloji Genel Müdürlüğü’nün Internet sitesinde rastlamak mümkün. “Son 1 saat hava tahmini bölümü” ne girdiğiniz zaman her 30 dakikada bir yenilendiği belirtilen hava tahmininin son yenileme saatinin üzerinden en azından 12 saatin geçmiş olduğu görülüyor.

Kara Yolları Genel Müdürlüğü’nün düzenlemiş olduğu Internet sitesinde ise kapalı yolların listesi ve bölgelere göre yol durumları yer alıyor.

Gümrük Müsteşarlığı’nın web sitesinde yer verilen elektronik ticaret bölümünü kullanabilmek için öncelikle Gümrük Müsteşarlığı’na kullanıcı kodu ve şifresi için başvurmak gerekiyor.

Sosyal Sigortalar Kurumu’na ait sitede yurtdışı emekli ödeme bilgileri bölümünde Almanya’dan ve Bulgaristan’dan aylık alanlara yönelik bir içerik hazırlanmış. Girilen İhtiyarlık Sigortası ve Kaza Sigortası numaraları ile bilgilere ulaşmak mümkün oluyor.

Türk toplumu olarak kamu, yerel yönetimler ve okulları Internet’e taşımakta sınıfta kaldık.Bunun tek nedeni kaynak eksikliği, bürokrasi ve Demokles’in kılıcı gibi duran tasarruf tedbirleri değildir. Vizyon ve liderlik eksikliği, insan gücü açığı ve denetim eksikliği üzerinde durulması gereken noktalar arasında. Internet’i Türk toplumunun gündemine henüz koyamadık; özel sektördeki kımıldama henüz toplumun ve siyasetin gündemine giremedi. Kamu ve tüm Türkiye için işin tüm boyutlarını göz önüne alan bir master plan ve eylem planımız yok. Henüz siyasi partilerimiz, hükümet programları somut olarak Internet projelerinin dışında. Turkiye'nin en büyük partisi Internet’in dışında ve bu konuşulmuyor bile. Kurumsal olarak Internet’e bağlı olmayan bakanlıklarımız bile var.”

Kamunun Internet üzerinden hizmet verebilmesi için var olan en büyük engellerden biri, yasal mevzuat. Yapılacak işlemlerin ve buna ait suçların yasalarla tanınması gerekiyor. Bu konuyla ilgili olarak aldığımız görüş şöyle:

Elektronik ticaret konusunda ilk defa 1991 yılında Birleşmiş Milletler Ticaret Hukuku Komisyonu (UNCİTRAL) tarafından EDI konusunda hukuksal düzenlemeler yapılması kararlaştırıldı. BM Genel Kurulu’nun 29. toplantısında ise dijital imza ve onay makamları ile ilgili konuları da içeren “Elektronik Ticarete İlişkin Model Kanun Tasarısı” hazırlandı. Almanya, Singapur ve ABD’nin bazı eyaletlerinde sayısal imzayı kabul eden yasalar çıkarıldı. Japonya’da ise bu konuda yasa taslağı hazırlanmış olup kanunlaşmak üzere.

Türkiye’de olan hukuk açısından e-ticaret yoluyla yapılan ticari işlemler hakkında Borçlar Kanunu’nun hazır olmayan taraflar arasındaki sözleşmenin kuruluşuna ilişkin hükümleri uygulama alanı bulabilir.

Hukukumuzda bazı sözleşmelerin resmi şekilde veya yazılı şekilde yapılması zorunlu. Örneğin taşınmaz mal alım satımının tapu memuru huzurunda yapılması gerekiyor. Yine alacağın temliki ve kefalet gibi işlemlerin tarafların el yazısı ile attıkları imzadan oluşan yazılı şekilde yapılması kanunen öngörüldü. Bu yasal şekil zorunluluğu dışındaki bütün işlemler, ticari alım satım, danışmanlık ve yazılım lisans sözleşmeleri elektronik ortamda gerçekleştirilebilir.

Türkiye’de ispat hukuku yazılı delile dayanmakta. Bu yüzden elektronik ortamdaki kayıt ve belgeler yapılan işlemi ispata yeterli değildir. Bundan dolayı özellikle bankacılık sektöründe e-ticaret işleminden doğan uyuşmazlıkla elektronik kayıtların delil olacağı yönünde yazılı delil sözleşme yapılıyor. Fakat burada doğacak uyuşmazlığın kesin ve belirli olmaması nedeniyle delil sözleşmesinin geçerli olup olmadığı tartışma konusu olmakla beraber aynı zamanda e-ticaretin birtakım formaliteleri kaldıran pratik bir yol olma fonksiyonuyla bir çelişme ortaya çıkmakta.

E-ticarete ilişkin ulusal düzeyde yasal düzenleme çalışmalarının bulunduğu ve 2000 yılı Mayıs-Haziran aylarında bu konuda özel yasanın çıkması ihtimalinin yüksek olması, sevindirici gelişme.

Devlet kapısı değil, Internet sitesi

ABD ve Avrupa’da e-devlet çözümlerinin güzel örnekleri gözleniyor. İngiltere bu konudaki vizyonunu açıkça ortaya koyan ve yatırım yapan ülkelerin başında geliyor. Tony Blair hükümetinin açıkladığı hedef 2002 yılında hükümetin kamu ile iletişiminin yüzde 25’inin elektronik ortamda gerçekleşmesi. İngiliz hükümeti 2008 yılında ise işlerinin tamamını elektronik ortamda geçirmeyi hedefliyor.

bthaber@interpro.com.tr