17 Ağustos 1999 tarihinde hayatımıza büyük bir felaket olarak giren deprem ülke olarak felaket öncesi alınması gereken önlemleri de gündeme getirdi. İşte aşağıdaki yazıda depremin en ağır yaşandığı İGSAŞ’ın deneyimi yer alıyor. İGSAŞ Bilgi İşlem Sistemleri Müdür Yardımcısı Emel Anıl. Bilgi İşlem Merkezi’nde 17 Ağustos gecesinden itibaren yaşadıklarını anlattı:

HABER MERKEZİ

“Kocaeli ili Körfez ilçesi TÜPRAŞ, PETKİM ve çeşitli dolum tesisleri ile aynı bölgede yer alan İGSAŞ-İstanbul Gübre Sanayii A.Ş 1971 yılında kuruldu. Adana ve İskenderun’da da depolama tesislerine sahip olan İGSAŞ, yaşanan talihsizlikler ve doğal gaz kesintisi nedeniyle 1999 yılında 150 bin 172 ton üre, 84 bin 897 ton kompoze gübre ve 100 bin 250 ton amonyak üretti. Üre ve kompoze gübre üretimi ile yurtiçi gübre üretiminin bitki besin maddesi bazında azotlu gübrelerde yüzde 11, toplam gübrelerde yüzde 8’lik kısmını sağladı.

BOTAŞ tarafından yapılan doğal gaz kesintisine dayalı bakım duruşu ve deprem nedeniyle 137 gün üretim yapılamadı. 1999 yılı değerleri henüz netleşmediği için 1998 yılı itibariyle şerketin gayri safi satış hasılatı 26.8 trilyon T.L’ye yükseldi ve 3.5 trilyon TL dönem karı elde etti.

İGSAŞ’ın bilgi sistemleri 1978 yılında kuruldu.1983 yılında kendi makinesi olan Burroughs B1955 model bilgisayara sahip oluncaya kadar PETKİM ve o tarihlerdeki adı İPRAŞ olan TÜPRAŞ Bilgi İşlem merkezlerinden destek alındı. 1983 yılından itibaren kendi ekibi Cobol programlama dili ile projelerini kurdu ve geliştirdi.

1988 yılında Burroughs B1955 model bilgisayarın en üst kapasitesi olan 1 MB’a ulaşması nedeniyle İGSAŞ yeni bir arayışın içine girdi. Yapılan araştırma sonucunda sahip olduğu tüm yazılımlar ve bilgi birikiminden vazgeçmeyi göze alarak IBM AS/400 B35 model bir bilgisayarı seçti.1990 yılında sahip olunan B35 model bilgisayar 1992 yılında yükseltilerek D45 modele geçmesi sağlandı. 1993 yılında IBM ile başlatılan çalışmalar sonucunda 1994 yılında F50 model AS7400’e geçirildi. Yapılan son upgrade çalışması ile 1998 yılından itibaren İGSAŞ Bilgi Sistemleri AS/400 E serisi 620 model bilgisayar ile çalışmakta.

AS/400 konusunda bilgi birikimini sağladığı 1995 yılı Temmuz ayına kadar IBM’in önerdiği daha sonra adı Byte Muhsinoğlu olan Byte şirketinden aldığı yazılım desteği ile 1995 tarihinden itibaren ise kendi personeli İGSAŞ Bilgi Sistemleri yeniden oluşturuldu.

En fazla hasar BİM’de

AS/400 bağlı 109 adet dummy ekran, 55 adet yazıcı, 66 adet PC ve PC’ye bağlı 56 adet yazıcıya sahip olan bilgi sistemleri, 5 kişilik uzman grup ile çalışmalarını yürütüyor. Her aşaması otomasyon ortamında takip edilen 3 vardiya ile 24 saat üretim ve satış yapan tesisin söz konusu işlerinin yüzde 80’ini AS/400 üzerinden sağlanmakta.

Ne yazık ki bu denli önemli olan birim, 17 Ağustos 1999 tarihinde yaşanan depremde en ağır hasarı aldı. Yerleşim ve yardımcı sistemleri ile örnek sayılabilecek özelliğe sahip olan bilgi sistemleri İGSAŞ Genel Müdürlük binasının birinci katında yer alıyordu.

Bilgi sistemlerinin bulunduğu birinci katında zemin kat kolonları üzerine çökmesi nedeniyle 4 katlı olan blok 3 kata indi ve bina arkaya ve yana doğru yattı. Dolayısıyla ağır hasar alan binadaki sistemimize ulaşmamız mümkün olmadı.

17 Ağustos tarihinden itibaren TÜPRAŞ’a göre çok daha büyük tehlike oluşturan İGSAŞ patlayıcı, yanıcı, boğucu, yakıcı olan amonyağın bulunduğu tankları acil olarak boşaltması gerekmekteydi. Ayrıca ürün ambarımızın üstü çöktüğü için ürünümüzünde aynı aciliyet içerisinde müşterilere satılması gerekiyordu. Bu işlemin gerçekleşebilmesi için elektronik kantarın devreye alınmasına ihtiyaç vardı. Kantar, her aşaması bilgisayar ortamında takip edilen pazarlama, satış, sevkiyat ve faturalama projesinin yer aldığı IBM AS/400’e bağlıydı. Ayrıca İGSAŞ personeline acil para yardımı yapmak istemişti. Ancak personel projesiAS/400 üzerinde çalıştığı için ilgili departman durmuştu. Malzeme ambarı ağır hasar aldığı için malzemelere ulaşmakta sıkıntı çekiliyor, ambardaki mevcut miktar bilinmiyordu. Mevcut miktarı gözardı edip yeniden satın alma yoluna gidildiğinde sipariş ve satın alma gruplarının devreye girmesi gerekiyordu. Ancak malzeme stok sistemi, sipariş ve satınalma sistemleri söz konusu departmanlar iş yapamaz duruma gelmişti.

Ofis binasının ağır hasarlı olması nedeniyle hiç bir dokümana ulaşılamaması bilgisayarın ve bilgisayar üzerindeki güncel datalara ulaşmanın önemini daha net ortaya koyuyordu. Datalarımızı ise medya emniyet kasamız olmadığı için bilgi sistemlerinden farklı bir ortamda genel müdürlük binasının arka bloğunda dolap içinde saklıyorduk. Şans eseri arka blok çökmediği için orta hasarlı binaya girip yerlere dökülen eşyalar arasından kartuşlarımızı bulabilirdik. Bilgi sistemleri olarak günlük backuplarımızı gece saat 03-04 arasında otomatik olarak alıyorduk. Dolayısıyla depremin gerçekleştiği 03.02’de sistem backup alma sistemini başlatmıştı. Bu nedenle de 16 Ağustosa ait bilgilerin kopyası alınamamıştı. Bulabildiğimiz son kdpya 15 Ağustos gününe aitti. Bu denli ağır hasar almış ve bilgi sistemleri çökmüş bir şirket için 1 gün öncesine dönebilmek gerçekten büyük bir şanstı.

Çözüm üçlü konferansla başladı

Ama aynı şansımız donanım için geçerli değildi. 23 Ağustos günü normal mesai başlamış ve şirketin işleyişi açısından kısaca söz ettiğim sorunlar bir dağı gibi karşımıza dikilmişti. İlk işim IBM Türk’ten İffet Çakmur İnceer’i aramak oldu. İffet hanım olağanüstü durum ile ilgili sözleşmemiz olmadığı halde bize yardımcı olmaya çalışacaklarını ancak sözleşmesi olan ve bizim gibi hasar görmüş müşterileri var ise o müşteriye öncelik verecekleri söyledi. Kısa bir süre sonra beni arayarak sözleşmeli müşterilerinden böyle bir talebin gelmediğini belirtip çalışmayı başlattı.

Şans bir kez daha yüzümüze gülmüştü.

Telefonla 3’lü konferans ortamı yaratılmış ve bana mevcut sistem ile ilgili sorular yöneltilmeye başlandı.

Oturduğum İGSAŞ lojmanları ağır hasar almış ve deprem anında yatak odası duvarı üstüme çökmüş ve dışarı çıkamamıştım. Arkadaşlarım gelip sıkışan kapıyı kırıp beni evden çıkarmışlardı. 17 Ağustos günü tedavi görmeme rağmen çok ızdırabım vardı.

23 Ağustos pazartesi günü telefon ile başlayan görüşmemiz IBM’daki arkadaşların gayretleri ile 26 Ağustos perşembe günü sonlandı ve aynı gün İGSAŞ Bilgi Sistemleri devreye alınıp kullanıcılara hizmet vermeye başladı.

Sözleşmemiz olmadığı halde 3 gün gibi kısa süre zarfında IBM; İGSAŞ’a ait AS/400E 620 model bilgisayar yerine AS/400E 500 model bilgisayar temin etti, datalarımızı okutabilmek için 3490 C11 tip teyp ünitesini, İzmir IBM’den getirtti, monte ett, Ağustos başında aldığımız entrie sistem kopyası ve 15 Ağustos günü alınan datalar yüklenerek İstanbul IBM’de İGSAŞ oluşturdu, yeni haliyle sistem kopyasını alıp bize teslim etti.

Kendi sistemimizi enkazdan çıkartıp devreye aldığımız 23 Eylül tarihine kadar IBM’e ait sistem üzerinden çalışmalarımızı sürdürmemizi sağlayan ve desteklerini bizden esirgemeyen IBM çalışanlarına taşaşkür ediyorum.

Deprem felaketin yanında bize çok şey öğretti

17 Ağustos depremi yaşattığı felatein yanısıra bizlere çok şey öğretti. İGSAŞ Bilgi Sistemleri olarak öğrendiklerimize bakacak olursak;

• Bilgi işlem lerkezlerinin bu tip felaketler düşünülerek emniyet açısından uygun ortamlarda yer almasının sağlanması.
• Sistem kopyaları ve dataların medya emniyet kasalarında saklanması.
• Şirket için hayati önem taşıyan donanım ve yazılımların olağanüstü durumlarda aksamadan işleyişini yad da en geç 24 saat sonra tekrar devreye alınmasını sağlayacak her türlü tedbirlerin alınıp işleme güvencesinin sağlanması.
• En ince ayrıntıları dikkate alarak gerekli tatbikatların belli periyotlarla yapılması ve yazılı heli getirilmesi.
• Olağanüstü durumlarda görev dağılımlarının net bir tabloya oturtulması ve personelin görev bilincinin yükseltilmesi.

Olarak sıralanabilir. Sonuç olarak yaşadıklarımızdan söylenecek şey ise her konuda alınabilecek kalıcı önlemleri almak ve işi şansa bırakmamak.”