Kamuoyunda daha çok Türk Telekom’un özelleşmesine talip olmasıyla gündeme gelen ve uzun bir dönem stratejisini buna göre kuran Koç Holding, özelleştirme operasyonunu durdurmuş durumda. Şu anda Koç var gücüyle GSM ihalesine oynuyor.

NURAY ŞUMAN

Aslında başlangıçta Amerikalı ortağıyla GSM için biraraya gelen Koç, zaman içinde TT’nin özelleştirmesinde baskın rol oynadı. Ancak izlenen politik yollar, GSM, Internet gibi hizmetlerin lisans yoluyla satılması, Koç’un özelleştirme stratejisini değiştirmesine yol açtı. Özelleştirmede izlenen yanlış politikayı şiddetle eleştiren Koç, şimdi GSM ihalesinin kapalı zarf usulü yapılmasının yanlışlığını savunuyor ve devleti şeffaf ihale dönemine çağırıyor.

Bu arada Koç Topluluğu, kendi içinde bir Bilgi Grubu oluşturma çabasında. Burada amaç, digital Koç’u, e-Koç’u yaratmak. Bunun için bilgi teknolojisi, iletişim, GSM, kablo TV, Internet, digital TV olmak üzere her platformda olmayı kafasına koyan grup, çok yakında iki bomba ile geliyor. Bir Internet şirketini satın alan Koç, bu şirketle kurumlararası iş’i (business to business) geliştirme amacında. Bunun yanı sıra grup çok yakında digital TV işine de girecek. TT’ye rakip altyapısı ile dikkat çeken Koç.Net ile hedeflenen ise, özel telekom hizmetleri veren bir yapı oluşturmak. Yeni oluşturacağı bir şirketi ile de Koç, risk sermayesini destekler hale de gelecek.

Koç Holding İş Geliştirme Koordinatörü Ali Koç ile GSM ihaleleri, özelleştirme ve Koç topluluğundaki bilgi grubu yapılanması hakkında görüştük.

Doğru dürüst, hakka hukuka uyulan bir ihale yapıldığı zaman kendimizi son derece şanslı, kuvvetli görüyoruz.

Geçmişe bakarsak bazı sorunlar yaşandı. Çok dedikodu dönüyor. Bir çok tarih verildi, hiçbirine uyulmadı. O yüzden biz yabancılara ortağımıza bir tahminde dahi bulunmuyoruz. Bu ihale doğru dürüst yapılırsa bizim özelleştirme programımızda yeni bir sayfa açmamız anlamına gelir. İhalenin şeffaf yapılması yabancı sermayenin Türkiye’ye gelmesine de öncülük edecek. GSM’de en şeffaf ihale, açık artırma ile yapılırsa sağlanır. Temiz bir ihale olsun, Türkiye’de 2000’de yeni bir sayfa açılsın. Ülkemizin layık olduğu yere gelmesi için gerekli yabancı sermayeyi çekmek çok önemli. İhaleye aynı anda çıkılması gerek. Bir ne verdiyse ikincinin de o fiyata çıkıp ona göre alması gerek. Birinin çıkıp çok yüksek fiyat verip işi bozmasından korkuyoruz. Her ay bize çok pahalıya maloluyor.

SBC, Avrupa’da en çok yatırımı olan nonEuropean bir kuruluş. 3 milyona yakın GSM abonesi var. 12 milyon diğer ülkelerde, CDMA’de de abonesi var. Amerika’nın kültür farklılığı var, evet. GSM kablosuz iletişimin bir alt kümesi. SBC de kablosuz iletişimde bir dünya devi. Cepte de aslında bir kablosuza doğru gidiş var. SBC 1.5 yıl Türkiye’de kaldı. Onların çok somut çizgiler içinde çizilmiş iş yapma prensipleri var. Etik değirlere önem veriyorlar. İki tarafın iş yapma prensipleri birbirine çok uyduğu için biz bu ortaklığı yaptık. SBC’in bugün 160 milyar dolar değeri var. Meksika’da yaptıkları açık. 7 yılda 11 milar dolar talekoma yatırmış. Yakın gelecekte Avrupalıların Türkiye’ye ilgisi yoktu. Birdenbire Helsinki’den sonra herkesin gözbebeği oluverdi Türkiye.

Biz çok farklı iş yapan bir şirketiz. Mevcut operatörler gibi olmaya niyetimiz yok. Çok şeffaf bir rekabet olduğu, ihalelerin şartlarına uyulduğu, uymayanların cezalanırıldığı bir ortam olurça eğer biz başarılı olabiliriz. Bu ortam sağlandığında düşüncemiz, 10 yıl sonra abone sayısında olmasa dahi toplam gelirde çok daha iyi durumda olacağımıza inanıyoruz.

Pazarlamaya mecbursunuz. Bir fiyat rekabeti başlayacak. Burada önemil olan, Kim en çabuk teknolojik altyapıyı en kaliteli şekilde kuracak? Bunun örneği İngiltere’de yaşandı. One to One ve Orange girdi. Orange bir yıl çıkmadı, her türlü yatırımını tamamlayana kadar. One to One çıktı, doğru dürüst ağının kurmadan bedava konuşma verdi. Kullanıcı onu bir güzel kullandı. Orange çıkınca herkes ona döndü. Gerçekten pazarlamada dediğini verdi tüketiciye. Biz de de önemli olan, tüketiciye dediğinizi vermek. Bizim tüketicimiz çok dinamik, çok çabuk öğreniyor. Ve hizmetini alamadığında da cezalandırıyor.

Abone başına gelirde bizim çok daha yüksek gelir hedefimiz var. Abone sayısından daha çok abone başına gelirde iyi bir durumda olacağımızı planlıyoruz. Daha çok ve kaliteli hizmet verip aboneyi yakalamak istiyoruz. Yeni teknolojide gelecek bir sürü hizmetler var. Çünkü doğru dürüst pazarda kurumsal fiyat tarifeleri yok. Segmentasyon olayı yok. Kurumsal ve toplu alımlarda özel fiyat verme alışkanlığı yok. Değişik uygulamalar getireceğiz. Örneğin iki telefon alıyorsun, biri birini aradığında indirimli fiyat yazıyor. WAP’ın getireceği bir sürü olanak var. WAP hizmeti konusunda mevcut operatörlerin şebekeleri sesle yüklü. Bazıları bunu yatırımla çözebileceklerini, bazıları da bunun bir frekans sorunu olduğunu söylüyorlar. Örneğin ilk 2 milyon abone, son iki milyon aboneden 10 misli daha fazla telefon kullanıyor. Onlara özel tarifelendirme yapmak durumundayız. Kalite bizi farklı kılacak. Belki de biz pazarlama stratejimizi tamamıyla kalite üzerine yapacağız.

Ancak 1800 MHz dolayısıylı yeni gelenler daha fazla yatırım yapmak zorunda. Bu bir dezavantaj olsa gerek. Mevcut operatörlerin 1.5 katı oranında daha fazla yatırım yapmak gerek. Ama unutmayalım, Türkiye’nin yüzde 60’lık kesimi yüzde 3’lük bölgesinde yaşıyor. Biz diyoruz ki, geçici ulusal dolaşım olsun. Yeni gelenin lisans dahil toplam 2-2.5 milyar dolar yatırım gerekiyor.

Büyük olmanın getirdiği yavaş davranma, temkinli devranma burada kendini gösterdi Çabuk karar veren, patronun başında olduğu bir sistem kazandı. Ama Internet konusunda işten işe’de bir numarayız. Yeni bir Internet şirketi satın aldık. İşten işe uygulamaları yapacağımız bir Internet şirketi. Bireysel erişimde kimi kimden ayırt edeceğinizi anlamıyorsunuz. Bütün büyük grupların ISS, e-ticaret, portal arzuları var. Gerek TT gerekse PC’nin düşük olmasından dolayı angelleyici unsurlar var. Biz çok daha akıllıca ve temkinli davranıyoruz bireyselde, işten işe’yi alıp Koçnet ile götürüp bireylesi de yakında pazara duyuracağız. Şu anda Internet’te hepsi aynı hatayı yapıyor. Sayfa sayfa reklamlar. TV’de prime time’da reklamlar. Internet’i köylüye indirmeler. Ama öğreniyorlar. Burada operasyonel para kazanma yok. Vura kıra öğrenme olayı var.

Biz önce telekom alanında GSM için yabancı ortağımılz biraraya geldik ve ona odaklandık. Ama politika rüzgarları bizi özelleştirmeye itti. En önemli kuruluşumuzun özelleşmesi gerektiğine inandık. Orada hala belirsiz noktalar var. Hatta bazı kesimler bizim GSM ile ilgilenmediğimizi, özelleştirmeye kanalize olduğumuzu söyledi. Biz de GSM gündemde iken özelleştirmede kalma gibi bir lüksümüzün olmadığını söyledik. Biz de Hükümetin GSM’e yönlendiğini gördüğümüzde oraya yönlendik. Agresifiz. 77 bin kişilik TT’nin 10-13 milyar dolar değerinden söz edilirken bugün 2 bin 500 kişilik Tukcell’in değerinin bugün 20-25 milyar dolar olduğu söyleniyor. Kim çıkardı bu değeri TT’nin içinden? Kim verecek bunun hasabını? 2003 geldiğinde 77 bin kişilik şirket piranhalar gibi dışarıdaki operatörler tarafından hücuma uğradığı zaman nasıl yakata duracak? Bırakın özelleşmeyi, TT bütün bölgenin hakim telekom operatörü olabilirdi. Özel sektör TT’nin içinden katma değerli sevrisleri çıkarıp lisanslaştırmak istiyor. TT anlayacağınız normal bir telefon servisinin dışında bir değeri kalmayor.

İki şeyin peşinde koşamayız, ya özelleştirme ya GSM. 6 aydır tamamen GSM’e çalışıyoruz. Bugün belli şartlar değişmedikçe tekrar ilgimizin olacağını sanmıyorum.

Vehbi Koç, köyden kente göç eden kesime modern bir hayat tarzı sundu. Bu buzdolabıydı, arabaydı. Bugünün temsil ettiği yeni yaşam tarzıysa Internet. Koç grubu da orada Vehbi Koç’un vizyonunu devam ettiriyor.

Bizim grubumuz içerisinde KoçNet, KoçSistem üvey evlat gibi kalıyordu.

Sonuna kadar inanıyoruz tüketici ile olan tarihçemiz pazarlama tekniğimiz, dağıtım kanallarımız, bugüne kadar geliştirdiğimiz kapasiteler, aslında yarattığımız kapasiteler. Bence yine de bu yeni dünyada tartışmasız, potansiyeli yüksek şirket olarak görüyorum Koç’u. Fakat bu potansiyeli harekete geçirecek bir mekanizma eksikliği vardı o da kuruldu. Bir Koçbank’la, Migros ile sinerji içinde çalışıp BT’yi en iyi şekilde kullanabilmesi, Koçfinans’tan o bilgilerin toplanıp pazarlama şirketine aktarılması, bütün bunları harekete geçirecek, gruba BT vizyonu verecek bir bilgi grubu oluşturuyoruz. Mevcut işlerin yeni ortama taşınması, yani bir Arçelik’in satın almasını Internet ortamında yapması.. Neden olmasın?

Bizim bir Ultra TV ortaklığımız var. Digital ile kablo hem tamamlayıcı hem rakip. Biz şu an kabloya ağırlık vermeyi daha önemli görüyoruz. Şu anda Digitürk oluşumu var, Telsim grubunun yaptığı bir olay var. Digital işinde herhalde başka şirketler girer ve rekabet olur. Ama Türkiye bir taneden fazlasını kaldıramaz. Digitürk milyonlarca dolarlık yatırım yapıyor ama neye güvenerek yapıyor bilmiyorum. Kim izin verdi, kanunda var mı? Biz de Internet’ten, GSM’den çok ciddi bakıyoruz bu olaya. Dgital TV işine yalnız da gireriz.

Digital Koç’u yaratma stratejisi var ama özellikle ülkemizde sanayicinin emeğine katkı verilmediği, rant ekonomisinin önü açıldığı için biz sanayiciliği değil de daha çok servis sektörünü düşünmek zorundayız. Bilgi grubumuzun altında mevcut tüm bilişim şirketlerimiz, yeni aldığımız Internet şirketi olacak. Ayrıca digital TV için bir yatırımımız olacak. Risk sermayesi mantığı ile hareket eden bir de cazibe merkezi olacak içinde. Amaç, küçük girişimcileri desteklemek. Biz kazandıkça o da kazanacak.

Korkunç bir altyapı yatırımı yaptık Koç.Net’e. Koç.Net’i gelecekte, özel telekom hizmetleri verme doğrultusunda konumlandıracağız.

nurays@interpro.com.tr